Để đăng ký nhãn hiệu cho sản phẩm sâm thổ hào, cơ sở tra cứu xem tên và hình định dùng đã có ai nộp chưa, chọn đúng các nhóm hàng theo bảng phân loại quốc tế Nice, chuẩn bị mẫu nhãn hiệu và nộp đơn tới Cục Sở hữu trí tuệ, trực tiếp hoặc qua tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp. Đơn đi qua thẩm định hình thức, công bố, thẩm định nội dung rồi mới được cấp văn bằng; văn bằng nhãn hiệu có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn và được gia hạn nhiều lần.
Với cơ sở nhỏ, chỗ hay sai không nằm ở tờ khai mà ở hai việc trước đó: tên chọn ra có chữ mô tả như "sâm", "Bố Chính", tên tỉnh, và danh mục hàng khai thiếu khiến các dòng sản phẩm mở rộng sau này không được che. Bài này đi theo đúng trình tự, chỉ ra chỗ đặc thù của sản phẩm sâm. Thời hạn xử lý đơn, phí và lệ phí thay đổi theo văn bản hiện hành, bạn kiểm tại cơ quan sở hữu trí tuệ hoặc hỏi đại diện trước khi nộp.
Đăng ký nhãn hiệu giúp gì cho một cơ sở làm sâm nhỏ
Việt Nam xét nhãn hiệu theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: khi hai người cùng xin bảo hộ những dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá tương tự, đơn nộp trước thường được ưu tiên, chứ không phải người dùng trước. Một cơ sở bán trà sâm ba năm dưới một cái tên mà chưa nộp đơn vẫn có thể gặp cảnh người khác nộp trước, rồi chính mình bị yêu cầu đổi tên. Cơ sở có bằng chứng sử dụng trước vẫn có cách phản đối, nhưng tốn công và không chắc kết quả.
Lợi ích thứ hai là thực tế bán hàng. Một số sàn thương mại điện tử, chuỗi cửa hàng và nhà phân phối hỏi giấy tờ chứng minh quyền với nhãn hiệu trước khi cho mở gian hàng chính hãng hay nhận hàng ký gửi. Hồ sơ OCOP cũng có phần xét tới việc sản phẩm đã có nhãn hiệu được bảo hộ hay mới nộp đơn; mức điểm cụ thể xem phiếu chấm của nhóm sản phẩm.
Lợi ích thứ ba là khi thuê gia công. Nếu bạn đặt một xưởng khác làm trà túi lọc dưới tên mình, văn bằng nhãn hiệu là thứ xác lập rõ tên đó thuộc về ai, để hợp đồng gia công không thể bị hiểu ngược lại. Ngược lại, nhãn hiệu không bảo vệ công thức, không bảo vệ chất lượng và không cấm người khác bán sâm thổ hào; nó chỉ bảo vệ dấu hiệu bạn dùng để phân biệt hàng của mình.
Tra cứu trước khi nộp: làm tuần tự để đỡ phí đơn
Tra cứu không bắt buộc, nhưng đơn bị từ chối vì trùng thì phí đã nộp thường không lấy lại được. Cơ sở có thể tự tra sơ bộ theo các bước sau:
- Viết ra phần chữ chính của nhãn hiệu, bỏ các chữ mô tả như "sâm", "trà", "Bố Chính", tên tỉnh. Phần còn lại mới là thứ cần tra.
- Tra phần chữ chính trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ, cả cách viết có dấu, không dấu và các biến thể gần âm.
- Lọc kết quả theo các nhóm hàng bạn định đăng ký và các nhóm gần kề. Nhãn trùng ở nhóm hàng không liên quan (ví dụ vật liệu xây dựng) thường ít ảnh hưởng hơn nhãn trùng ở nhóm thực phẩm.
- Tra thêm trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu quốc tế của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới nếu có ý định xuất khẩu, vì nhãn hiệu nước ngoài nộp qua hệ thống Madrid có thể có hiệu lực tại Việt Nam.
- Tìm tên trên sàn và mạng xã hội để thấy những người đang dùng mà chưa nộp đơn. Họ chưa có văn bằng, nhưng có thể tạo tranh chấp về sau.
- Nếu phần hình có biểu tượng củ, lá, hoa sâm, ghi nhận rằng nhiều nhãn hiệu sâm dùng hình tương tự; hình chung chung khó tạo khả năng phân biệt.
- Muốn chắc hơn, đặt dịch vụ tra cứu chính thức hoặc nhờ đại diện sở hữu công nghiệp đánh giá. Kết quả tra cứu vẫn chỉ là dự đoán, không phải cam kết cấp văn bằng.
Chọn nhóm hàng theo bảng phân loại Nice cho từng dòng sản phẩm sâm
Mỗi nhãn hiệu được bảo hộ cho danh mục hàng hoá, dịch vụ cụ thể chia theo nhóm của bảng phân loại Nice; nộp thêm nhóm thì thêm phí. Bảng dưới là hướng xếp nhóm thường gặp, mang tính tham khảo. Bảng Nice được cập nhật định kỳ và việc xếp nhóm cuối cùng do thẩm định viên quyết định:
| Dòng sản phẩm | Nhóm thường được xét | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Củ sâm tươi chưa chế biến | Nhóm 31 (nông sản tươi chưa chế biến) | Chỉ cần nếu bạn bán củ tươi dưới tên thương hiệu |
| Lát khô, bột, trà túi lọc dùng như thức uống thường ngày | Nhóm 30 (trà, đồ uống từ trà, thảo mộc pha uống không dùng làm thuốc) | Cách mô tả sản phẩm trong danh mục quyết định nhóm |
| Mứt, sâm tẩm mật | Nhóm 29 hoặc 30 tuỳ cách mô tả (rau củ bảo quản, mứt, bánh kẹo) | Khai mô tả sát với sản phẩm thật |
| Nước sâm đóng chai | Nhóm 32 (đồ uống không cồn) hoặc 30 nếu là đồ uống từ trà | Hỏi đại diện cách diễn đạt phù hợp |
| Sản phẩm định công bố là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ | Nhóm 5 (thực phẩm chức năng, chế phẩm dược) | Nhóm này thẩm định kỹ hơn về tính mô tả |
| Rượu ngâm sâm | Nhóm 33 (đồ uống có cồn trừ bia) | Chỉ nộp nếu đã tính chuyện có giấy phép sản xuất rượu |
| Xà phòng, mặt nạ, dầu gội | Nhóm 3 (mỹ phẩm, chế phẩm vệ sinh không dùng làm thuốc) | Tách khỏi nhóm thực phẩm |
| Cửa hàng, bán hàng trực tuyến | Nhóm 35 (dịch vụ mua bán, quảng cáo) | Cân nhắc khi mở chuỗi hoặc gian hàng riêng |
Cơ sở mới nên chọn nhóm cho sản phẩm đang bán và sản phẩm chắc chắn ra trong vài năm tới, thay vì nộp tràn mọi nhóm. Nhóm nộp thừa tốn phí, còn nhóm nộp thiếu có thể nộp bổ sung bằng đơn mới sau này, chỉ là ngày ưu tiên tính theo đơn mới.
Mẫu nhãn hiệu: chữ, hình hay kết hợp
Nhãn hiệu có thể là chữ, hình hoặc kết hợp cả hai. Nhãn chữ thuần bảo vệ phần tên ở mọi kiểu trình bày, phù hợp khi tên đã đủ riêng. Nhãn kết hợp gồm tên cùng kiểu chữ và hình cụ thể, bảo vệ đúng cách thể hiện đó; đổi logo nhiều về sau có thể cần nộp đơn mới. Nhiều cơ sở nhỏ chọn nộp nhãn kết hợp vì đã có logo, nhưng nếu phần chữ là thứ có giá trị nhất thì nên cân nhắc thêm một đơn nhãn chữ.
Về màu sắc, mẫu nhãn có thể nộp đen trắng hoặc có màu kèm yêu cầu bảo hộ màu. Cách nào cho phạm vi bảo vệ phù hợp hơn với kế hoạch dùng nhãn của bạn là câu hỏi nên hỏi đại diện sở hữu công nghiệp, vì nó phụ thuộc vào việc bạn có định đổi màu bao bì theo dòng sản phẩm hay không.
Với sản phẩm sâm, phần hình hay rơi vào lối mòn: một củ sâm có rễ, một chiếc lá, một bông hoa vàng nhạt. Hình như vậy mô tả sản phẩm hơn là phân biệt người làm, và có thể được coi là yếu tố không bảo hộ trong nhãn kết hợp. Phần tạo nên khả năng phân biệt vẫn là tên riêng, hoặc một hình được cách điệu đủ khác. Các chữ mô tả như "sâm thổ hào", "trà sâm" có thể nằm trong mẫu nhãn, nhưng thường bị ghi là phần không được bảo hộ riêng.
Hồ sơ và các bước từ khi nộp tới khi cầm văn bằng
Trình tự dưới đây theo nguyên lý chung của Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn; tên giấy tờ, thời hạn từng bước và mức phí kiểm tại Cục Sở hữu trí tuệ ở thời điểm nộp:
- Chuẩn bị tờ khai đăng ký nhãn hiệu, mẫu nhãn hiệu, danh mục hàng hoá dịch vụ theo nhóm, chứng từ nộp phí; nếu thuê đại diện thì thêm giấy uỷ quyền.
- Nộp đơn trực tuyến hoặc trực tiếp. Ngày nộp đơn hợp lệ là mốc tính quyền ưu tiên, nên giữ kỹ biên nhận và số đơn.
- Thẩm định hình thức: cơ quan xem đơn có đủ giấy tờ, phân nhóm đúng, mẫu nhãn đạt yêu cầu không. Thiếu thì có thông báo để sửa trong thời hạn.
- Công bố đơn trên công báo sở hữu công nghiệp. Từ lúc này người khác biết đơn của bạn và có thể gửi ý kiến phản đối.
- Thẩm định nội dung: đánh giá khả năng phân biệt, so với các nhãn hiệu đã có. Đây là bước lâu nhất và là nơi phần lớn đơn bị từ chối một phần hay toàn bộ.
- Nhận thông báo kết quả. Nếu dự định từ chối, bạn có quyền trả lời, giải trình, sửa danh mục hoặc bỏ bớt phần mô tả trong thời hạn được cho.
- Nộp phí cấp văn bằng khi có thông báo dự định cấp. Văn bằng được ghi vào sổ đăng bạ và công bố.
Trong suốt thời gian chờ, cơ sở vẫn dùng tên bình thường để bán hàng. Không ghi chữ "đã đăng ký" hay ký hiệu ® khi chưa có văn bằng, vì như vậy là nói sai về tình trạng pháp lý của nhãn.
Lý do đơn nhãn hiệu sản phẩm sâm hay bị từ chối
Chữ mô tả chiếm phần chính. Mẫu nhãn mà phần nổi bật nhất là "Sâm Bố Chính", "Thổ Hào" hay tên tỉnh, còn tên riêng thì nhỏ, dễ bị đánh giá là thiếu khả năng phân biệt. Cách sửa thường là đưa tên riêng thành phần chính.
Trùng hoặc tương tự nhãn đã có. Thẩm định viên so cả cách đọc, cách viết và ý nghĩa. Hai tên khác một chữ cái nhưng đọc gần giống nhau, dùng cho trà và đồ uống, có thể bị coi là gây nhầm lẫn.
Gây hiểu lầm về nguồn gốc hay tính chất. Dấu hiệu gợi một vùng mà hàng không đến từ đó, hoặc gợi sản phẩm là nhân sâm, có thể bị từ chối vì gây hiểu sai cho người tiêu dùng.
Trùng với chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể. Nếu tên vùng trong nhãn đã được bảo hộ dưới dạng chỉ dẫn địa lý hoặc nhãn hiệu tập thể cho hàng cùng loại, đơn của một cơ sở riêng lẻ khó được chấp nhận cho phần đó.
Danh mục khai mơ hồ. Ghi "các sản phẩm từ sâm" mà không nói rõ là trà, bột hay mứt khiến đơn phải sửa, kéo dài thời gian. Danh mục nên dùng cách diễn đạt sát với bảng Nice.
Sau khi có văn bằng: những việc nhỏ giữ quyền lâu dài
Có văn bằng rồi, quyền vẫn cần được dùng và giữ. Danh sách việc nên làm:
- Dùng đúng mẫu nhãn đã đăng ký trên bao bì. Nhãn bị bỏ không dùng trong thời gian dài liên tục có thể bị yêu cầu chấm dứt hiệu lực theo quy định.
- Ghi ngày hết hạn và lên lịch gia hạn trước hạn; văn bằng có hiệu lực mười năm từ ngày nộp đơn và gia hạn mỗi lần mười năm.
- Theo dõi công báo sở hữu công nghiệp ở các nhóm của mình để phản đối kịp thời những đơn trùng mới nộp.
- Ghi rõ chủ nhãn hiệu trong hợp đồng gia công, hợp đồng đại lý, và quy định cách đại lý được dùng tên, hình của bạn.
- Đăng ký thương hiệu với sàn thương mại điện tử theo thủ tục riêng của từng sàn, kèm văn bằng.
- Nếu xuất khẩu, nhớ rằng văn bằng Việt Nam chỉ có hiệu lực ở Việt Nam; bảo hộ ở nước ngoài là thủ tục riêng (xem các bài xuất khẩu hàng Việt của trang anh em).
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có được đứng tên đăng ký nhãn hiệu không?
Được. Cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và hợp tác xã đều có thể là người nộp đơn nhãn hiệu cho hàng hoá mình sản xuất hoặc kinh doanh. Nên cân nhắc ai đứng tên, vì sau này đổi chủ thể như chuyển từ hộ lên công ty thì phải làm thủ tục chuyển nhượng nhãn hiệu.
Một nhãn hiệu có dùng chung được cho trà, bột và mứt sâm không?
Được, nếu danh mục khi nộp đơn liệt kê đủ các sản phẩm đó ở đúng nhóm. Một đơn có thể gồm nhiều nhóm, mỗi nhóm tính phí riêng. Sản phẩm chưa có trong danh mục thì nhãn chưa được bảo hộ cho sản phẩm đó.
Đang chờ cấp văn bằng có được ghi ký hiệu ® không?
Không nên. Ký hiệu ® được hiểu là nhãn đã được đăng ký, ghi khi chưa có văn bằng là thông tin sai. Trong thời gian chờ, cơ sở vẫn dùng tên bình thường; một số nơi dùng chữ TM để báo đây là tên mình dùng làm thương hiệu, việc này không tạo ra quyền gì thêm.
Tự nộp đơn hay thuê đại diện sở hữu công nghiệp thì hơn?
Tự nộp tiết kiệm phí dịch vụ và hoàn toàn được phép với người nộp đơn trong nước. Thuê đại diện có lợi khi tên có rủi ro trùng, danh mục nhiều nhóm hoặc cần trả lời thông báo từ chối. Cơ sở nhỏ có thể tự tra cứu sơ bộ rồi nhờ đại diện xem lại trước khi nộp.
Nhãn hiệu có ngăn được người khác bán sâm thổ hào giống hệt sản phẩm của mình không?
Không. Nhãn hiệu chỉ cấm người khác dùng dấu hiệu trùng hoặc gây nhầm lẫn với nhãn của bạn cho hàng tương tự. Họ vẫn được làm và bán trà sâm, bột sâm dưới tên của họ. Công thức, quy trình muốn giữ thì dùng cách bảo mật nội bộ và điều khoản hợp đồng.
Đơn bị từ chối một phần thì nên làm gì?
Đọc kỹ lý do trong thông báo. Thường có thể trả lời bằng cách bỏ bớt các sản phẩm bị trùng, ghi phần chữ mô tả là không bảo hộ riêng, hoặc giải trình sự khác biệt. Việc trả lời có thời hạn, nên nhờ đại diện nếu lý do liên quan tới nhãn hiệu của người khác.