Xuất sản phẩm sâm thổ hào sang Trung Quốc theo đường chính ngạch đòi ba thứ trước khi bàn giá: cơ sở sản xuất của bạn được đăng ký trong hệ thống quản lý thực phẩm nhập khẩu của Trung Quốc, sản phẩm thuộc nhóm nguyên liệu được dùng làm thực phẩm ở đó, và nhãn tiếng Trung đúng quy định. Thiếu một trong ba, hàng có thể bị giữ ở cửa khẩu hoặc phải quay về.
Nhiều người nghĩ thị trường gần, có đường biên dài, người mua quen thảo mộc thì đi dễ. Thực tế buôn bán qua đường biên từng chiếm phần lớn nông sản đi phía Bắc, nhưng cách làm đó thiếu ổn định: chính sách tại cửa khẩu thay đổi, tiền về chậm, hàng không có thương hiệu. Với một sản phẩm đã đóng gói như trà hay bột sâm thổ hào, đường chính ngạch đòi chuẩn bị nhiều hơn nhưng mới là đường bền.
Bài này nói về phần riêng của sản phẩm sâm thổ hào. Thủ tục hải quan, chứng nhận xuất xứ, các hiệp định thương mại giữa hai nước được bàn kỹ ở trang chuyên về hàng Việt xuất khẩu.
Vì sao thị trường gần mà không dễ
Trung Quốc là nơi có nền y học cổ truyền lớn nhất thế giới, với hệ thống dược điển và danh mục dược liệu đồ sộ. Ranh giới giữa thực phẩm và dược liệu ở đây vì thế rất rõ. Có một danh mục những thứ vừa là thực phẩm vừa là dược liệu theo truyền thống, được dùng trong thực phẩm thường. Ngoài danh mục đó, nguyên liệu chưa có lịch sử dùng làm thực phẩm ở Trung Quốc thường phải được thẩm định là nguyên liệu thực phẩm mới trước khi bán như thực phẩm.
Sâm thổ hào là cây ít được biết ở Trung Quốc với tên gọi Việt Nam. Có những loài cùng chi Abelmoschus mọc và được dùng ở nam Trung Quốc, nên người mua có thể đã gặp một tên gọi nào đó, nhưng đó chưa phải căn cứ pháp lý. Người nhập khẩu sẽ cần biết chính xác loài, bộ phận dùng, và nó đứng ở đâu trong hệ thống danh mục của họ.
Một lối khác là đi như dược liệu. Dược liệu nhập khẩu vào Trung Quốc chịu quản lý riêng, có danh mục loài được phép, yêu cầu kiểm dịch, kiểm tra chất lượng theo dược điển. Lối này dành cho doanh nghiệp chuyên ngành dược liệu, khác hẳn với một cơ sở làm trà túi lọc hay bột thực phẩm, và cũng không nằm trong phạm vi sản phẩm thực phẩm mà trang này bàn.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên với thị trường này cũng giống các nước Đông Á khác: sản phẩm của bạn đi theo cửa nào. Chỉ khi có câu trả lời rõ, các bước đăng ký và nhãn mới có ý nghĩa.
Đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài
Đây là việc làm trước tiên. Từ năm 2022, Trung Quốc áp dụng quy định về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nhập khẩu ở nước ngoài. Thực phẩm từ một cơ sở chưa có số đăng ký thường không được nhập theo đường chính ngạch. Số đăng ký được in hoặc dán trên bao bì trong và bao bì ngoài của hàng.
Hai lối đăng ký. Tuỳ nhóm hàng, có nhóm phải được cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu đề nghị đăng ký, có nhóm cơ sở hoặc người đại diện tự đăng ký qua hệ thống trực tuyến của phía Trung Quốc. Sản phẩm sâm thổ hào rơi vào nhóm nào phụ thuộc dạng hàng: rau củ khô, trà thảo mộc, thực phẩm khác. Hãy xác định mã nhóm hàng trước, rồi hỏi cơ quan chuyên ngành phía Việt Nam đang làm đầu mối về việc này.
Hồ sơ cần chuẩn bị. Thông tin pháp lý của cơ sở, danh sách sản phẩm và mã hàng, sơ đồ quy trình, mô tả hệ thống bảo đảm an toàn thực phẩm, có khi cả ảnh nhà xưởng. Một cơ sở nhỏ chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong nước, hoặc chưa ghi chép theo lô, sẽ rất khó đi qua bước này.
Số đăng ký có thời hạn. Đăng ký phải được gia hạn trước khi hết hạn, và thay đổi tên, địa chỉ, sản phẩm đều phải cập nhật. Ghi ngày hết hạn vào lịch làm việc của cơ sở, đừng để đơn hàng đang chạy thì số đăng ký hết hiệu lực.
Đăng ký không thay cho kiểm tra lô. Có số đăng ký chỉ có nghĩa là cơ sở được phép đưa hàng. Mỗi lô vẫn được khai báo, có thể bị lấy mẫu kiểm tra theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Trung Quốc tại cửa khẩu.
Chính ngạch, đường biên và xách tay: so ở mức nguyên lý
Ba cách hàng sâm thổ hào thường đi lên phía Bắc khác nhau ở rủi ro và ở chỗ ai chịu trách nhiệm khi có chuyện:
| Tiêu chí | Chính ngạch | Buôn bán qua đường biên | Xách tay, gửi lẻ |
|---|---|---|---|
| Đăng ký cơ sở | Bắt buộc | Ngày càng bị siết, nhiều cửa khẩu đòi như chính ngạch | Không, nhưng không được bán lại hợp pháp |
| Nhãn tiếng Trung | Bắt buộc với hàng bán lẻ | Thường bị đòi khi vào hệ thống bán lẻ | Không có, người mua tự chịu |
| Thanh toán | Qua ngân hàng, có chứng từ | Hay qua trung gian, tiền về chậm | Tiền mặt hoặc chuyển khoản cá nhân |
| Độ ổn định | Cao khi hồ sơ đầy đủ | Phụ thuộc chính sách tại cửa khẩu từng thời điểm | Thấp, không mở rộng được |
| Thương hiệu | Xây được vì hàng có nhãn, có số đăng ký | Hàng thường bị đóng lại bao bì khác | Không |
Cột giữa là chỗ nhiều cơ sở nông sản từng quen, nhưng với hàng đã chế biến, đã có nhãn của bạn, đường biên thường làm mất luôn thương hiệu vì người mua phía bên kia đóng gói lại. Chính ngạch tốn công chuẩn bị hơn nhưng mỗi lô đi qua là một lần bạn có thêm chứng từ để thuyết phục người mua tiếp theo.
Nhãn tiếng Trung và những gì không được viết
Hàng thực phẩm đóng gói bán lẻ ở Trung Quốc phải có nhãn tiếng Trung giản thể theo tiêu chuẩn quốc gia về ghi nhãn thực phẩm đóng gói sẵn: tên sản phẩm phản ánh đúng bản chất, danh sách thành phần, khối lượng tịnh, ngày sản xuất và hạn dùng, điều kiện bảo quản, nước xuất xứ, tên và địa chỉ của nhà phân phối hoặc nhà nhập khẩu trong nước, và số đăng ký cơ sở nước ngoài. Nhãn có thể in sẵn hoặc dán nhãn phụ trước khi hàng vào kênh bán, tuỳ quy định từng thời điểm, nên phải thống nhất với nhà nhập khẩu.
Tên sản phẩm là chỗ dễ vướng nhất với sâm thổ hào. Trong tiếng Trung, chữ chỉ sâm gắn rất chặt với nhân sâm và các loài thuộc nhóm đó. Dịch nguyên văn "sâm Bố Chính" thành một tên có chữ sâm có thể bị coi là gây hiểu nhầm về bản chất. Tên an toàn là tên mô tả đúng loại hàng, ví dụ trà rễ cây hay lát rễ khô, kèm tên khoa học, và tên đó phải được nhà nhập khẩu đồng ý.
Lời nói về công dụng phòng, chữa bệnh trên thực phẩm thường là điều cấm ở Trung Quốc cũng như ở Việt Nam. Những từ gợi tới bồi bổ, tăng cường sức khoẻ có thể bị xem là ám chỉ công dụng. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ ở Trung Quốc có hệ thống đăng ký và lưu hành riêng, không phải thứ một cơ sở nhỏ đi được ở lô đầu.
Cách làm thực tế là cung cấp cho nhà nhập khẩu một bảng thông tin sản phẩm bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt kèm bản dịch, mọi thành phần ghi đủ, để họ soạn nhãn và chịu trách nhiệm phần ngôn ngữ. Bạn giữ bản cuối cùng để đối chiếu khi in bao bì.
Chỉ tiêu kiểm tra hay bị hỏi với sản phẩm khô từ rễ cây
Hàng thực phẩm vào Trung Quốc có thể bị kiểm theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc gia của họ. Với lát khô, bột, trà từ rễ sâm thổ hào, các nhóm chỉ tiêu dưới đây là thứ bạn nên biết mình đang ở đâu trước khi gửi hàng:
- Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật: danh sách hoạt chất và mức giới hạn của Trung Quốc có thể khác của Việt Nam, nên đối chiếu nhật ký phun thuốc ở vùng trồng với danh sách của nước nhập.
- Kim loại nặng như chì, cadimi, asen: rễ cây hấp thu từ đất, nên vùng trồng có lịch sử đất lạ, gần khu công nghiệp, là điều người mua sẽ hỏi.
- Lưu huỳnh dioxit: nếu ở công đoạn nào đó có xông lưu huỳnh để giữ màu lát trắng thì phải biết dư lượng, vì đây là chỉ tiêu bị soi kỹ với hàng thảo mộc khô.
- Nấm mốc và độc tố vi nấm: hàng khô hút ẩm trên đường biển dài ngày dễ mốc, nhất là bột sâm thổ hào vốn hút ẩm mạnh.
- Vi sinh vật với hàng ăn liền như bột pha, trà túi lọc dùng ngay.
- Tạp chất lạ và lẫn loài: đất cát, mảnh rễ của cây khác, điều mà phiếu giám định loài giúp trả lời.
Không cần làm hết mọi chỉ tiêu cho mọi lô từ đầu. Hãy hỏi nhà nhập khẩu danh sách họ cần, làm đủ cho lô mẫu, rồi giữ phiếu kết quả và mẫu lưu cho từng lô gửi đi. Khi có lô bị giữ, mẫu lưu là thứ duy nhất giúp bạn biết lỗi ở mình hay ở khâu vận chuyển.
Tìm người mua và giữ quan hệ lâu dài
Ở thị trường này, người mua ban đầu thường là ba nhóm: công ty nhập khẩu thảo mộc và đặc sản ở các tỉnh phía nam Trung Quốc, nhà phân phối hàng Đông Nam Á, và các doanh nghiệp chế biến muốn mua nguyên liệu. Nhóm thứ ba quan tâm nguyên liệu khô số lượng lớn hơn thành phẩm có nhãn, và hỏi rất kỹ về độ đồng đều giữa các lô.
Hội chợ thương mại, các chương trình kết nối giao thương do cơ quan xúc tiến thương mại tổ chức là nơi gặp người mua có thật, kiểm chứng được. Cẩn thận với người mua liên hệ qua mạng xã hội, đặt đơn lớn ngay mà không hỏi hồ sơ, đề nghị đi hàng qua người trung gian không rõ, hoặc đòi bạn gửi mẫu số lượng lớn miễn phí. Người mua nghiêm túc sẽ hỏi số đăng ký cơ sở, phiếu kiểm nghiệm, và muốn đi chính ngạch.
Một điểm nhiều cơ sở Việt Nam bị động là tiếng nói trong hợp đồng. Hợp đồng nên có bản tiếng Anh hoặc song ngữ, ghi rõ quy cách, chỉ tiêu chất lượng, cách xử lý khi hàng bị giữ, ai chịu chi phí lưu kho, tái xuất. Đừng ký một hợp đồng chỉ có tiếng Trung khi trong cơ sở không ai đọc được.
Cuối cùng là chuyện sản lượng. Người mua lớn ở thị trường này có thể đặt khối lượng vượt sức một vùng trồng nhỏ. Nhận đơn vượt sức rồi gom thêm củ không rõ nguồn là cách nhanh nhất để làm hỏng hồ sơ chất lượng mà bạn mất nhiều năm xây dựng.
Câu hỏi thường gặp
Sâm thổ hào có nằm trong danh mục vừa là thực phẩm vừa là dược liệu của Trung Quốc không?
Bạn cần tra danh mục hiện hành theo tên khoa học Abelmoschus sagittifolius và bộ phận dùng, không suy đoán theo tên gọi. Danh mục này được bổ sung theo từng thời kỳ. Nếu không có tên, sản phẩm có thể phải được thẩm định là nguyên liệu thực phẩm mới trước khi bán như thực phẩm. Nhà nhập khẩu thường là bên làm việc này.
Hộ kinh doanh có đăng ký cơ sở với phía Trung Quốc được không?
Việc đăng ký đòi thông tin pháp lý và hệ thống bảo đảm an toàn thực phẩm của cơ sở. Hộ kinh doanh nhỏ thường khó đáp ứng phần hồ sơ quy trình và chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm. Lối thực tế hơn là bán cho một doanh nghiệp xuất khẩu đã có đăng ký, hoặc nâng cấp cơ sở trước khi tự đi.
Hàng đi đường biên có cần số đăng ký cơ sở không?
Tuỳ cửa khẩu và từng thời điểm, nhưng xu hướng là các yêu cầu với thực phẩm qua đường biên ngày càng tiến gần chính ngạch. Hàng đã đóng gói có nhãn càng dễ bị kiểm. Trước khi gửi, hỏi cơ quan quản lý cửa khẩu hoặc doanh nghiệp làm dịch vụ tại đó về yêu cầu đang áp dụng.
Có thể in nhãn tiếng Việt rồi dán nhãn tiếng Trung lên được không?
Thường được, với điều kiện nhãn phụ tiếng Trung đủ nội dung bắt buộc, dán chắc, không che các thông tin cần thiết khác, và được dán đúng khâu mà quy định cho phép. Hãy hỏi nhà nhập khẩu xem họ dán ở kho bên Trung Quốc hay yêu cầu bạn dán trước khi xuất.
Người mua Trung Quốc muốn mua củ tươi sâm thổ hào có được không?
Củ tươi là sản phẩm thực vật chịu kiểm dịch thực vật chặt hơn nhiều so với hàng khô. Nước nhập phải cho phép loại hàng đó từ Việt Nam, kèm yêu cầu về đất bám, dịch hại. Nếu chưa có thoả thuận kiểm dịch cho mặt hàng này, rủi ro bị trả về rất cao. Hàng khô đóng gói là lối an toàn hơn để bắt đầu.
Bán qua sàn thương mại điện tử xuyên biên giới vào Trung Quốc có khác không?
Có những mô hình bán hàng xuyên biên giới với quy định riêng về danh mục hàng, hạn mức mua của cá nhân và trách nhiệm của sàn. Không phải sản phẩm nào cũng được bán theo kênh này, và vẫn phải đúng luật an toàn thực phẩm. Hỏi kỹ điều kiện của sàn và người đại diện trước khi gửi hàng vào kho của họ.