Cộng đồng người Việt ở nước ngoài là tệp khách dễ tiếp cận nhất cho sản phẩm sâm thổ hào vì họ đã biết sản phẩm, nhưng bán cho họ một cách bền vững vẫn là xuất khẩu: hàng phải vào nước sở tại qua nhà nhập khẩu, đúng luật thực phẩm, đúng nhãn, rồi mới tới cửa hàng hoặc sàn thương mại. Hàng gửi quà và hàng xách tay chỉ phù hợp cho dùng cá nhân; đem chúng ra bán lại là đặt người bán vào thế vi phạm luật nhập khẩu của nước sở tại.
Nhiều cơ sở bắt đầu bằng những đơn lẻ từ người quen ở nước ngoài, rồi muốn mở rộng thành kênh bán thường xuyên. Bài này giúp bạn thấy các lối đi khác nhau ra sao, lối nào hợp với quy mô của mình, và những thứ phải có trước khi đẩy mạnh. Hướng dẫn cho người mang sâm theo hành lý đi nước ngoài, phía người dùng, có ở trang dành cho người dùng sâm Bố Chính; ở đây chỉ nói từ phía người bán.
Vì sao kiều bào là khách dễ nhưng không phải kênh dễ
Người Việt ở nước ngoài, nhất là thế hệ lớn tuổi, biết sâm Bố Chính từ quê nhà, biết pha uống, biết hỏi nguồn gốc. Họ không cần được giải thích cây này là gì, điều mà khách nước ngoài thì cần. Họ cũng hay mua làm quà biếu trong cộng đồng, vào các dịp lễ Tết. Về mặt nhu cầu, đây là tệp khách thuận lợi.
Nhưng về mặt pháp lý, nước sở tại không phân biệt hàng bán cho người Việt hay cho người bản xứ. Một gói trà sâm thổ hào bán trong cửa hàng châu Á ở Mỹ, Úc hay Đức phải tuân thủ luật thực phẩm ở đó như mọi gói trà khác: nhà nhập khẩu chịu trách nhiệm, nhãn đúng quy định, nguyên liệu được phép bán như thực phẩm. Ở thị trường có quy định về thực phẩm mới, câu hỏi tình trạng nguyên liệu vẫn còn nguyên, dù khách hàng đều là người Việt.
Nhiều sản phẩm sâm thổ hào đang có mặt ở nước ngoài theo những đường không chính thức: xách tay, gửi bưu phẩm rồi bán lại. Việc thấy hàng như vậy trên kệ không có nghĩa là đường đó hợp pháp. Khi cơ quan nước sở tại kiểm tra, cửa hàng và người nhập là bên chịu trách nhiệm, còn thương hiệu của bạn chịu tiếng.
Vậy nên kiều bào là điểm khởi đầu tốt để thử sản phẩm và xây uy tín, miễn là bạn đi đúng đường từ đầu.
Bốn lối đưa hàng tới người Việt ở nước ngoài
Bảng dưới so bốn cách thường gặp, từ đơn giản nhất tới bài bản nhất. Cột cuối nói lối đó hợp với ai:
| Lối đi | Cách vận hành | Rủi ro chính | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Gửi quà cá nhân | Người nhà gửi bưu phẩm hoặc mang theo hành lý để dùng | Bị giữ ở hải quan, không được bán lại | Người dùng, không phải kênh bán |
| Xách tay để bán lại | Người đi lại mang hàng số lượng lớn, bán qua mạng xã hội | Vi phạm luật nhập khẩu và thực phẩm nước sở tại, hàng có thể bị tịch thu | Không nên dùng cho cơ sở muốn có thương hiệu |
| Nhà phân phối hàng Việt | Nhà nhập khẩu chính ngạch đưa hàng vào kho, giao cho cửa hàng, siêu thị châu Á | Phải đáp ứng đủ hồ sơ; chiết khấu cho phân phối | Cơ sở đã có công bố, kiểm nghiệm, nhãn chuẩn |
| Sàn thương mại điện tử quốc tế | Bán qua sàn, hàng gửi vào kho ở nước đích hoặc gửi từ Việt Nam | Sàn đòi chứng minh tuân thủ; hàng bị gỡ nếu vi phạm | Cơ sở đã có nhà nhập khẩu hoặc đơn vị đại diện ở nước đích |
Hai lối giữa và cuối không loại trừ nhau. Nhiều thương hiệu nhỏ đi qua nhà phân phối hàng Việt trước, rồi khi hàng đã có mặt hợp pháp ở nước đích mới mở thêm kênh sàn thương mại, với nhà phân phối hoặc một đơn vị đại diện đứng tên nhập khẩu.
Gửi quà và xách tay: ranh giới với buôn bán
Nhiều nước cho phép cá nhân mang hoặc nhận một lượng thực phẩm hạn chế để dùng riêng, có khai báo, với điều kiện hàng không thuộc nhóm bị cấm. Đây là quyền của người dùng, không phải kênh bán hàng. Số lượng vượt mức dùng cá nhân, hàng gửi nhiều lần cho cùng một người, hay hàng có dấu hiệu để bán như đóng thùng nhiều gói giống nhau, đều có thể bị coi là nhập khẩu thương mại không khai báo.
Với người bán ở Việt Nam, rủi ro nằm ở chỗ không ai thấy rõ. Một người quen ở nước ngoài đặt hai mươi gói trà sâm thổ hào để bán lại cho cộng đồng, hàng đi qua bưu điện, cửa hàng của họ bày lên kệ. Mọi thứ trôi chảy cho tới khi một khách hàng gặp vấn đề, hoặc cơ quan quản lý kiểm tra cửa hàng. Lúc đó không có nhà nhập khẩu, không có nhãn tiếng địa phương, không có hồ sơ, và tên thương hiệu của bạn nằm trên gói hàng vi phạm.
Nếu khách quen ở nước ngoài muốn bán hàng của bạn thường xuyên, cách đúng là để họ, hoặc một doanh nghiệp ở đó, trở thành nhà nhập khẩu chính thức: đăng ký kinh doanh thực phẩm theo luật nước họ, nhập hàng có khai báo. Bạn có thể giúp họ bằng hồ sơ, nhưng bạn không thể làm thay phần trách nhiệm ở nước họ.
Trên mạng xã hội, đừng tự quảng cáo kiểu "nhận gửi sâm Bố Chính đi mọi nước". Dịch vụ gửi hàng đi nước ngoài có luật riêng, và lời quảng cáo đó dễ bị hiểu là bạn đứng ra nhận trách nhiệm cho hàng mà bạn không kiểm soát được ở đầu nhận.
Làm việc với nhà phân phối hàng Việt ở nước ngoài
Họ là ai. Thường là doanh nghiệp do người Việt hoặc người châu Á lập ở nước sở tại, nhập nhiều mặt hàng thực phẩm Việt Nam, giao cho chuỗi cửa hàng và siêu thị châu Á. Họ hiểu khẩu vị cộng đồng và hiểu luật thực phẩm nước họ.
Họ cần gì từ bạn. Hồ sơ đủ như với mọi nhà nhập khẩu: quy cách, kiểm nghiệm, nhãn hoặc thông tin để làm nhãn, khả năng cung ứng ổn định. Thêm vào đó là chính sách giá cho kênh phân phối, vì họ phải trả chiết khấu cho cửa hàng.
Họ thường mua ghép. Nhà phân phối hiếm khi nhập riêng một container sâm thổ hào. Hàng của bạn đi chung với nhiều mặt hàng khác, nên lô của bạn có thể nhỏ, phù hợp với cơ sở mới. Đổi lại, lịch nhập phụ thuộc lịch gom hàng của họ.
Câu hỏi nên đặt cho họ. Họ đã từng nhập thảo mộc khô chưa; họ có kiểm tình trạng nguyên liệu với cơ quan nước họ không; nhãn phụ dán ở đâu; hàng tồn quá hạn xử lý thế nào; thanh toán theo lô hay theo hàng bán được.
Tránh bán ký gửi khi chưa hiểu nhau. Bán theo kiểu hàng bán được mới trả tiền đẩy toàn bộ rủi ro tồn kho về phía bạn, trong khi bạn không kiểm soát được hàng ở nửa vòng trái đất. Với đối tác mới, bán đứt theo lô an toàn hơn.
Sàn thương mại điện tử quốc tế: điều kiện thật sự
Các sàn thương mại điện tử lớn ở Mỹ, châu Âu, Nhật đều có chính sách riêng cho thực phẩm và thực phẩm bổ sung: danh mục bị hạn chế, yêu cầu tài liệu chứng minh tuân thủ, kiểm tra nhãn, có khi đòi phiếu kiểm nghiệm từ phòng thử nghiệm được công nhận. Sản phẩm thảo mộc có lời mô tả công dụng là nhóm hay bị gỡ nhất.
Bán qua sàn không thay thế việc nhập khẩu. Nếu hàng được gửi vào kho của sàn ở nước đích, nó vẫn phải được nhập khẩu hợp lệ, có người đứng tên nhập. Nếu hàng gửi thẳng từ Việt Nam tới người mua, mỗi gói vẫn là hàng nhập khẩu thương mại ở nước người mua, và nhiều nước đang siết chặt loại hàng này. Hãy đọc chính sách sàn về thực phẩm và về nhập khẩu trước khi đăng ký gian hàng.
Một chỗ dễ vấp nữa là lời mô tả trên trang sản phẩm. Trang sản phẩm trên sàn được coi như nhãn mở rộng hoặc quảng cáo, nên những câu bị cấm trên bao bì cũng bị cấm ở đây. Đánh giá của khách hàng có lời nói về chữa bệnh cũng có thể khiến sàn xem xét lại sản phẩm, dù bạn không viết những lời đó.
Với cơ sở nhỏ, sàn quốc tế thường nên là bước thứ hai hoặc thứ ba, sau khi đã có một nhà nhập khẩu, một bộ hồ sơ được chấp nhận ở nước đích, và nhãn chuẩn. Đi sàn trước khi có những thứ đó là đi đường vòng, dễ mất phí đăng ký, phí lưu kho mà hàng không bán được.
Kể chuyện sản phẩm cho khách người Việt ở xa
Khách kiều bào mua sâm thổ hào không chỉ vì sản phẩm mà vì gợi nhớ quê nhà. Đây là lợi thế, nhưng cũng là chỗ dễ trượt sang những lời không đúng. Câu chuyện bán hàng nên dựa trên những gì có thật và kiểm chứng được: cây được trồng ở vùng nào, mùa thu hoạch, ai là người trồng, cách sơ chế giữ đúng kiểu truyền thống ra sao.
Tên vùng như Quảng Trị hay vùng Bố Chính xưa có thể xuất hiện trong câu chuyện, nhưng chỉ khi nguyên liệu thật sự đến từ đó, có chứng từ thu mua. Dùng tên vùng cho nguyên liệu gom từ nơi khác là lừa dối khách, và nếu tên vùng đang được bảo hộ như một chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể thì còn là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Những lời truyền miệng quen thuộc trong cộng đồng về công dụng của sâm Bố Chính, dù khách rất thích nghe, không được đưa vào nhãn, trang bán hàng hay bài quảng cáo ở nước sở tại. Luật quảng cáo thực phẩm ở các nước có đông người Việt nhìn chung chặt hơn ở Việt Nam, và cộng đồng nhỏ thì tin đồn về một sản phẩm bị cơ quan quản lý xử lý lan rất nhanh.
Một câu chuyện trung thực, đều đặn, kèm hình ảnh thật về vùng trồng và xưởng, thường giữ khách lâu hơn những lời hứa lớn. Khách kiều bào hay mua theo giới thiệu của người quen; sự tin cậy là kênh quảng bá rẻ nhất mà bạn có.
Lộ trình gợi ý cho cơ sở muốn phục vụ kiều bào
Không có lộ trình duy nhất, nhưng thứ tự dưới đây giúp hạn chế việc làm lại nhiều lần:
- Chuẩn hoá sản phẩm trong nước trước: tự công bố, kiểm nghiệm thành phẩm, nhãn đúng luật Việt Nam, hạn dùng có thử nghiệm.
- Chọn một thị trường có cộng đồng người Việt đông và nơi tình trạng nguyên liệu đã được làm rõ hoặc ít vướng.
- Tìm nhà phân phối hàng Việt ở thị trường đó, gửi mẫu và hồ sơ, chốt quy cách và nhãn.
- Đi một lô nhỏ chính ngạch qua nhà phân phối, theo dõi hàng từ cảng tới kệ.
- Lắng nghe phản hồi từ cửa hàng và người mua: quy cách gói nào bán chạy, mùa nào mua nhiều, câu hỏi nào khách hay hỏi.
- Khi kênh phân phối đã ổn, cân nhắc thêm sàn thương mại điện tử với nhà phân phối hoặc đơn vị đại diện đứng tên.
- Từ chối mọi đề nghị bán lại hàng xách tay, kể cả từ người quen, kèm lời giải thích về rủi ro cho cả hai bên.
Đi theo thứ tự này chậm hơn so với nhận đơn qua mạng xã hội, nhưng mỗi bước đều để lại thứ dùng lại được: hồ sơ, đối tác, kinh nghiệm thị trường. Khi muốn sang một nước thứ hai, bạn không phải bắt đầu từ con số không.
Câu hỏi thường gặp
Người quen ở nước ngoài muốn bán trà sâm thổ hào của cơ sở thì làm thế nào cho đúng?
Cách đúng là để họ, hoặc một doanh nghiệp ở nước đó, đứng ra làm nhà nhập khẩu theo luật nước sở tại, có đăng ký kinh doanh thực phẩm và khai báo nhập khẩu. Cơ sở cung cấp hồ sơ sản phẩm và hỗ trợ làm nhãn. Gửi bưu phẩm cho họ bán lại tuy nhanh nhưng đặt cả hai bên vào thế vi phạm.
Kiều bào mang sâm Bố Chính trong hành lý về dùng có được không?
Đó là chuyện của người dùng và tuỳ quy định hải quan, kiểm dịch nơi đến về thực phẩm mang theo. Thường hàng khô đóng gói kín, khai báo đầy đủ, số lượng vừa phải dễ được chấp nhận hơn củ tươi. Người bán có thể nhắc khách kiểm quy định nơi đến, nhưng không nên hứa hàng chắc chắn qua được.
Bán trên sàn thương mại điện tử quốc tế có cần nhà nhập khẩu không?
Trong đa số trường hợp có. Sàn không đứng ra nhập khẩu thay người bán. Hàng gửi vào kho của sàn ở nước đích phải được nhập hợp lệ, có người đứng tên. Hàng gửi thẳng từ Việt Nam cũng là hàng nhập khẩu thương mại ở nước người mua. Đọc kỹ chính sách của từng sàn và quy định nước đích trước khi mở gian hàng.
Nhà phân phối hàng Việt ở nước ngoài có chấp nhận cơ sở hộ kinh doanh không?
Nhiều nhà phân phối làm việc với cơ sở nhỏ, miễn là hồ sơ sản phẩm đầy đủ và họ làm được thủ tục ở đầu nhập. Tuy nhiên nếu nước nhập đòi đăng ký cơ sở sản xuất nước ngoài hoặc chứng nhận hệ thống an toàn thực phẩm, hộ kinh doanh có thể khó đáp ứng và cần nâng cấp hoặc bán qua doanh nghiệp xuất khẩu.
Có nên làm bao bì riêng cho kiều bào khác với hàng bán trong nước không?
Thường nên có ít nhất nhãn phụ hoặc phiên bản song ngữ theo yêu cầu nước sở tại. Có thể giữ hình ảnh và tên thương hiệu quen thuộc với khách người Việt, nhưng nội dung bắt buộc phải theo luật nước đó, và lời mô tả phải bỏ hết những câu nói về công dụng mà ở đó không cho phép.
Mùa nào người Việt ở nước ngoài mua sản phẩm sâm thổ hào nhiều?
Theo nhận xét chung của người bán đặc sản, nhu cầu quà biếu trong cộng đồng thường tăng trước Tết Nguyên đán và các dịp lễ lớn của nước sở tại. Hàng đi đường biển mất nhiều tuần, cộng thời gian thông quan và phân phối, nên lô hàng cho mùa Tết phải được sản xuất và gửi đi sớm vài tháng.