Nhãn của một sản phẩm sâm thổ hào xuất khẩu phải đúng luật ghi nhãn của nước nhập, không phải luật Việt Nam, và không thể làm bằng cách dịch nhãn đang bán trong nước. Bốn chỗ dễ sai nhất là tên sản phẩm (đặc biệt chữ "sâm" khi dịch), cách ghi thành phần và chất gây dị ứng, định dạng ngày và đơn vị đo, và những câu mô tả mà ở nước nhập bị coi là lời nói về công dụng.
Với hàng chỉ để xuất khẩu, quy định nhãn của Việt Nam cho phép ghi theo yêu cầu của nước nhập, nhưng thông tin về xuất xứ vẫn phải trung thực. Văn bản về nhãn hàng hoá ở Việt Nam là Nghị định 43/2017 được sửa đổi bởi Nghị định 111/2021, bạn nên kiểm lại phần áp dụng cho hàng xuất khẩu trong bản hiện hành. Bài này đi qua những điểm riêng của sản phẩm sâm thổ hào, còn yêu cầu chi tiết của từng thị trường có ở các bài thị trường trong danh mục.
Tên sản phẩm: chỗ mà sâm thổ hào khác mọi mặt hàng khác
Ở Việt Nam, chữ "sâm" được dùng cho nhiều loại rễ củ có giá trị, không chỉ nhân sâm. Ở nhiều thị trường, chữ tương đương như ginseng trong tiếng Anh, hay chữ tương ứng trong tiếng Nhật, Hàn, Trung, gắn chặt với các loài thuộc chi Panax. Có thị trường có quy định rõ chữ đó chỉ dành cho một số loài. Dùng chữ ginseng cho sâm thổ hào, một loài thuộc họ Bông, có thể bị coi là ghi nhãn gây hiểu nhầm về bản chất sản phẩm.
Cách an toàn là đặt tên mô tả trung thực: nói sản phẩm là gì, làm từ bộ phận nào. Ví dụ dạng tên "dried Abelmoschus root slices" hay "root herbal tea" kèm tên khoa học Abelmoschus sagittifolius ở phần tên hoặc phần thành phần. Tên địa phương như "Bo Chinh" có thể giữ như một phần câu chuyện, ghi rõ là tên gọi truyền thống ở Việt Nam, miễn không đi kèm chữ gây hiểu nhầm.
Tên thương mại, tức nhãn hiệu của bạn, là chuyện khác với tên sản phẩm. Nhãn hiệu có thể là một từ riêng, nhưng nếu muốn bảo hộ ở nước ngoài thì phải đăng ký ở đó, việc thuộc về danh mục thương hiệu. Điều cần nhớ ở đây là nhãn hiệu không được dùng để lách quy định tên gọi: đặt nhãn hiệu có chữ ginseng rồi in to trên bao bì cũng là gây hiểu nhầm.
Một tên gọi đã chọn thì dùng thống nhất trên nhãn, hoá đơn, giấy kiểm dịch, phiếu kiểm nghiệm và bảng quy cách gửi người mua. Người kiểm ở cửa khẩu đối chiếu những giấy tờ này với nhau; tên mỗi nơi một kiểu là lý do để dừng lô và hỏi.
Những mục thường bắt buộc trên nhãn bán lẻ ở nhiều thị trường
Mỗi thị trường có danh sách riêng, nhưng phần lớn đều yêu cầu những mục dưới đây. Cột cuối là chỗ riêng của sản phẩm sâm thổ hào bạn nên lưu ý:
| Mục | Yêu cầu thường gặp | Điểm riêng với sâm thổ hào |
|---|---|---|
| Tên sản phẩm | Phản ánh đúng bản chất, không gây hiểu nhầm | Tránh chữ tương đương ginseng; nêu bộ phận dùng là rễ |
| Thành phần | Xếp theo khối lượng giảm dần, gọi tên theo cách nước nhập công nhận | Ghi tên khoa học; liệt kê đủ gừng, sả, hoa cúc nếu phối trộn |
| Chất gây dị ứng | Theo danh mục của nước nhập, có nơi phải in đậm | Kiểm dây chuyền có dùng chung với đậu, mè, các loại hạt không |
| Khối lượng tịnh | Theo đơn vị đo của nước nhập, cỡ chữ tối thiểu | Trà túi lọc ghi cả số túi và khối lượng mỗi túi |
| Hạn dùng, ngày sản xuất | Định dạng ngày theo nước nhập | Hạn dùng phải dựa trên thử nghiệm, có tính đường vận chuyển dài |
| Bảo quản | Điều kiện cần thiết để giữ chất lượng | Bột hút ẩm mạnh: nêu đậy kín, nơi khô |
| Xuất xứ, người chịu trách nhiệm | Nước xuất xứ; tên, địa chỉ nhà nhập khẩu hoặc phân phối | Chừa chỗ cho nhãn phụ nếu in sẵn ở Việt Nam |
| Thông tin dinh dưỡng | Bắt buộc ở nhiều nơi, có miễn trừ cho một số loại | Trà gần như không năng lượng có thể được miễn ở một số nước; bột thì thường không |
Bảng là điểm khởi đầu để hỏi nhà nhập khẩu, không thay được văn bản của nước nhập. Có những yêu cầu rất nhỏ như chiều cao chữ của khối lượng tịnh, vị trí bắt buộc trên mặt chính của bao bì, đủ để một lô bị yêu cầu dán lại nhãn.
Định dạng ngày, đơn vị đo và những chi tiết nhỏ làm hỏng cả lô
Ngày tháng. Người Việt quen ngày trước tháng sau. Một số thị trường dùng tháng trước ngày sau, một số dùng năm trước. Ghi 05/04 trên nhãn có thể được đọc là ngày 5 tháng 4 hoặc ngày 4 tháng 5. Cách an toàn là ghi tháng bằng chữ viết tắt hoặc theo định dạng mà nước nhập quy định.
Cụm từ trước hạn dùng. Có thị trường phân biệt "dùng tốt nhất trước" cho chất lượng và "hạn sử dụng" cho an toàn. Trà, bột khô thường dùng kiểu thứ nhất, nhưng nước nhập mới là người quyết. Chọn sai cụm từ có thể bị coi là ghi nhãn sai.
Đơn vị đo. Có thị trường đòi ghi cả đơn vị hệ mét và đơn vị riêng của họ. Số túi trà và khối lượng mỗi túi nên ghi rõ, vì người mua so giá theo khối lượng tịnh.
Mã vạch. Mã vạch bán lẻ quốc tế phải được cấp bởi tổ chức mã số mã vạch của nước mà doanh nghiệp đăng ký, không tự in số tuỳ ý. Nhiều chuỗi bán lẻ nước ngoài từ chối hàng có mã vạch không đăng ký. Một số nhà nhập khẩu lại muốn dùng mã của họ, phải thống nhất trước.
Số lô. Số lô phải in trên từng gói, khớp với hồ sơ lô của cơ sở. Khi có khiếu nại hay thu hồi, đây là thứ duy nhất nối gói hàng trên kệ ở nước ngoài với mẻ sản xuất trong xưởng của bạn.
Lời mô tả: viết gì thì an toàn
Mặt sau bao bì thường có một đoạn kể về sản phẩm. Đây là chỗ nhiều cơ sở Việt Nam mang nguyên văn quảng cáo trong nước ra, kèm những chữ như bồi bổ, tăng sức đề kháng, mát gan, tốt cho người mới ốm dậy. Ở hầu hết các thị trường lớn, những câu đó biến một thực phẩm thường thành sản phẩm có lời nói về sức khoẻ, có khi bị coi là thuốc chưa được phép. Hậu quả có thể là lô hàng bị từ chối, sản phẩm bị rút khỏi kệ, nhà nhập khẩu bị phạt và không mua tiếp.
Những gì thường an toàn: mô tả nguồn gốc thật (cây được trồng ở đâu, ai trồng, thu hoạch mùa nào), cách làm (thái, sấy, xay), hương vị, cách pha theo kiểu dùng như một thức uống, gợi ý bảo quản. Viết như mô tả một loại trà hay một loại rau củ khô, không viết như mô tả một vị thuốc.
Cẩn thận với những chữ có vẻ vô hại như "tự nhiên", "nguyên chất", "hữu cơ". Hữu cơ là chữ được bảo vệ ở nhiều nước, chỉ dùng khi có chứng nhận hữu cơ được nước nhập công nhận. Tự nhiên và nguyên chất ở một số nơi cũng có định nghĩa riêng, dùng sai có thể bị coi là gây hiểu nhầm.
Một mẹo đơn giản: viết đoạn mô tả, rồi tự hỏi câu nào trong đó bạn có thể chứng minh bằng giấy tờ nếu cơ quan nước nhập hỏi. Câu nào không chứng minh được thì bỏ.
In sẵn ở Việt Nam hay dán nhãn phụ ở nước nhập
Có hai cách làm nhãn tiếng nước ngoài. Cách thứ nhất là in thẳng lên bao bì ngay từ xưởng ở Việt Nam. Ưu điểm là bao bì đẹp, đồng bộ, người mua thấy hàng chuyên nghiệp. Nhược điểm là mỗi thị trường một mẫu bao bì, phải in số lượng tối thiểu theo nhà in, và khi quy định nước nhập thay đổi hay sai một chữ thì cả kho bao bì thành phế liệu.
Cách thứ hai là giữ bao bì chung, có thể song ngữ hoặc chỉ tiếng Anh, rồi dán nhãn phụ bằng tiếng bản địa. Nhãn phụ có thể dán tại xưởng trước khi xuất, hoặc tại kho của nhà nhập khẩu ở nước họ, tuỳ quy định từng nơi. Cách này linh hoạt cho đơn hàng nhỏ, nhiều thị trường, nhưng nhãn phụ không được che các thông tin bắt buộc khác và phải đủ nội dung theo luật nước nhập.
Với cơ sở nhỏ mới đi xuất khẩu, cách thứ hai thường hợp lý hơn cho vài lô đầu. Khi một thị trường đã đi đều, khối lượng đủ lớn, mới tính in bao bì riêng. Dù chọn cách nào, bản nội dung nhãn cuối cùng nên được nhà nhập khẩu duyệt bằng văn bản, vì họ là bên đứng tên trước cơ quan nước họ.
Lưu ý thêm cho hàng nhãn riêng: khi làm hàng mang thương hiệu của nhà nhập khẩu, bạn vẫn chịu trách nhiệm về sự thật của thông tin bạn cung cấp, như thành phần, hạn dùng, xuất xứ. Hợp đồng nên ghi rõ phần nội dung nào do ai chịu trách nhiệm.
Nhãn cho hàng nguyên liệu bao lớn
Không phải lô xuất khẩu nào cũng là gói bán lẻ. Khi bán lát khô hay bột sâm thổ hào theo bao lớn cho nhà sản xuất ở nước ngoài, nhãn đơn giản hơn nhiều vì người dùng cuối không nhìn thấy bao bì đó. Yêu cầu thường gồm tên hàng, tên khoa học, khối lượng tịnh, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng hoặc ngày kiểm lại, điều kiện bảo quản, tên cơ sở sản xuất và nước xuất xứ, đôi khi thêm số đăng ký cơ sở nếu nước nhập đòi.
Đơn giản không có nghĩa là tuỳ tiện. Nhãn bao lớn phải chịu được ẩm, cọ xát, xếp chồng trong container; nhãn bong hay mờ chữ khi tới nơi thì người nhận không đối chiếu được lô với chứng từ. Nên dán nhãn ở hai mặt bao, hoặc có thêm phiếu nhận dạng lô bỏ trong bao lót ngoài.
Người mua nguyên liệu thường gửi kèm yêu cầu nhãn của họ, có khi đòi in mã của họ để nhập kho. Làm đúng yêu cầu đó giúp hàng vào kho nhanh, và là một dấu hiệu nhỏ cho người mua thấy cơ sở của bạn làm việc cẩn thận.
Quy trình duyệt nhãn trước khi in
Để tránh in hỏng hàng nghìn bao bì, cơ sở nên có một quy trình duyệt nhãn đơn giản, áp dụng cho mọi mẫu nhãn xuất khẩu:
- Lập bảng thông tin sản phẩm gốc bằng tiếng Việt và tiếng Anh: tên, thành phần đủ phần trăm, chất gây dị ứng, khối lượng, hạn dùng, bảo quản, số lô, xuất xứ.
- Gửi bảng này cho nhà nhập khẩu, đề nghị họ cho biết yêu cầu nhãn của nước họ và ngôn ngữ cần dùng.
- Soạn bản nhãn nháp theo yêu cầu đó, đánh dấu những mục chưa chắc.
- Nhà nhập khẩu duyệt nội dung và bản dịch, gửi lại bằng văn bản có ngày.
- Đối chiếu bản nhãn với hồ sơ kiểm nghiệm và hạn dùng đã thử; số nào trên nhãn cũng phải có căn cứ.
- In thử một số ít, dán lên gói thật, chụp ảnh gửi nhà nhập khẩu xác nhận lần cuối.
- Lưu bản nhãn đã duyệt cùng ngày áp dụng trong hồ sơ sản phẩm; khi đổi công thức hay đổi thị trường, làm lại từ bước một.
Bảy bước nghe dài, nhưng làm một lần cho một sản phẩm rồi lần sau chỉ sửa phần thay đổi. Cái giá của việc bỏ qua thường là một container hàng phải dán lại nhãn ở cảng nước ngoài, với chi phí nhân công ở đó.
Câu hỏi thường gặp
Có được ghi chữ "Vietnamese ginseng" lên nhãn sâm thổ hào xuất khẩu không?
Không nên, ở hầu hết thị trường lớn. Chữ ginseng gắn với các loài thuộc chi Panax, có nơi có quy định rõ. Sâm thổ hào thuộc họ Bông, dùng chữ đó có thể bị coi là gây hiểu nhầm về bản chất. Hãy dùng tên mô tả trung thực kèm tên khoa học, và thống nhất tên với nhà nhập khẩu trước khi in.
Hàng chỉ để xuất khẩu có phải ghi nhãn tiếng Việt không?
Theo nguyên tắc của quy định nhãn hàng hoá Việt Nam, hàng xuất khẩu được ghi nhãn theo yêu cầu của nước nhập, nhưng thông tin xuất xứ phải trung thực. Cần đọc kỹ phần áp dụng cho hàng xuất khẩu trong văn bản hiện hành. Nếu hàng quay lại bán trong nước, nó phải theo đủ quy định nhãn của Việt Nam.
Ai chịu trách nhiệm nếu nhãn sai ở nước nhập?
Thường là nhà nhập khẩu, vì họ là bên đưa hàng vào thị trường và đứng tên trên nhãn. Nhưng nếu sai do thông tin bạn cung cấp không đúng, như thành phần hay hạn dùng, họ có thể đòi bạn bồi thường theo hợp đồng. Vì vậy cần văn bản duyệt nhãn và hợp đồng phân rõ trách nhiệm.
Trà túi lọc sâm thổ hào có cần bảng thông tin dinh dưỡng không?
Tuỳ nước. Một số nước miễn bảng dinh dưỡng cho trà và thảo mộc pha uống gần như không có năng lượng, một số không miễn. Nếu có phối thêm thành phần tạo ngọt hay bột trái cây thì khả năng phải có bảng càng cao. Hỏi nhà nhập khẩu và dựa vào phiếu phân tích dinh dưỡng thật, không ước lượng.
In hạn dùng như thế nào cho hàng đi đường biển dài ngày?
Hạn dùng tính từ ngày sản xuất và phải dựa trên thử nghiệm của chính sản phẩm trong bao bì thật. Thời gian đi tàu, lưu kho ở cảng, phân phối ở nước nhập đều nằm trong hạn đó. Nhiều nhà nhập khẩu đòi hàng tới nơi còn một tỷ lệ hạn dùng tối thiểu, nên phải tính lịch sản xuất sát lịch tàu.
Có nên in mã QR dẫn tới trang giới thiệu sản phẩm lên nhãn xuất khẩu không?
Có thể, nhưng nội dung trang đó cũng bị coi như một phần thông tin quảng bá sản phẩm ở nhiều nước. Nếu trang có lời nói về công dụng chữa bệnh hay bồi bổ, sản phẩm vẫn có thể bị coi là vi phạm dù nhãn giấy sạch. Nội dung đích của mã phải cùng chuẩn với nhãn.