Muốn đưa sản phẩm sâm Bố Chính vào cửa hàng đặc sản hay quầy quà ở sân bay, khu du lịch, bạn cần ba thứ: sản phẩm đã đủ hồ sơ và có bao bì đứng được trên kệ, một bộ giấy tờ mang theo khi chào hàng, và một thoả thuận rõ ràng về hình thức ký gửi hay bán đứt. Hình thức này quyết định ai chịu hàng tồn, bao lâu thì bạn nhận tiền, và hàng cận hạn được xử lý thế nào.
Cửa hàng đặc sản là kênh hợp với sâm thổ hào vì khách ở đó đang đi tìm quà mang tính vùng miền và được cầm hàng thật trên tay. Bù lại, đây là kênh đòi bạn phải chia phần cho người bán và phải đi chăm kệ đều đặn. Bài này đi theo đúng các bước đó, không nêu mức chiết khấu hay giá thật.
Cửa hàng đặc sản chọn hàng theo tiêu chí gì
Chủ cửa hàng đặc sản nhìn một sản phẩm mới bằng câu hỏi: hàng này có bán được trên kệ của mình không, và nếu không bán được thì mình mất gì. Với sản phẩm sâm thổ hào, họ thường xét bốn điểm. Điểm thứ nhất là bao bì đủ đẹp và đủ rõ để khách tự đọc mà không cần nhân viên giải thích nhiều, vì cửa hàng có hàng trăm mặt hàng, nhân viên không thể kể chuyện từng món.
Điểm thứ hai là hạn dùng. Cửa hàng ngại hàng ngắn ngày vì phải theo dõi, đổi trả. Lát khô, trà túi lọc, bột đóng gói kín có hạn dùng dài thường dễ được nhận hơn mứt, nước sâm đóng chai. Điểm thứ ba là kích thước và trọng lượng: khách du lịch mua quà muốn món gọn, nhẹ, không vỡ, mang lên xe, lên máy bay được.
Điểm thứ tư là giấy tờ. Cửa hàng làm ăn đàng hoàng sẽ hỏi bạn hồ sơ công bố, phiếu kiểm nghiệm, hoá đơn, vì khi đoàn kiểm tra đến, chính họ phải chứng minh nguồn gốc hàng trên kệ. Một sản phẩm không có giấy tờ, dù ngon, là một rủi ro mà chủ cửa hàng không muốn gánh. Ngược lại, khi bạn đưa ra bộ hồ sơ gọn, đúng, bạn đã trả lời trước câu hỏi họ ngại hỏi.
Bộ hồ sơ mang theo khi chào hàng
Lần đầu đến gặp chủ cửa hàng, hãy mang theo một bộ hồ sơ in sẵn và một bản điện tử để gửi lại. Bộ hồ sơ tối thiểu nên gồm:
- Bản sao giấy đăng ký kinh doanh của chủ thể đứng tên sản phẩm.
- Bản tự công bố sản phẩm đã nộp hoặc đăng tải theo quy định, cho từng sản phẩm bạn chào.
- Phiếu kết quả kiểm nghiệm còn hiệu lực của lô gần nhất hoặc theo chu kỳ bạn đang áp dụng.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc giấy tờ thể hiện cơ sở thuộc diện được miễn theo quy định.
- Hàng mẫu nguyên bao bì đúng như hàng sẽ giao, kèm một gói đã mở để chủ cửa hàng xem lát, ngửi, pha thử.
- Bảng giá cho đại lý và giá lẻ khuyến nghị, ghi rõ quy cách, số lượng tối thiểu mỗi lần lấy, điều kiện thanh toán.
- Mã vạch sản phẩm nếu đã đăng ký; cửa hàng có máy quét sẽ hỏi.
- Một trang giới thiệu ngắn cho nhân viên bán hàng: sâm thổ hào là gì, khác nhân sâm ở đâu, cách dùng như thực phẩm, cách bảo quản, và những câu không được nói về bệnh.
Trang giới thiệu cho nhân viên thường bị bỏ quên nhưng lại quyết định hàng có bán được không. Khách hỏi "sâm này là sâm gì", nhân viên trả lời đúng hai câu là khách yên tâm; trả lời sai hoặc nói quá sang chuyện chữa bệnh thì vừa mất khách vừa mang rủi ro cho cả hai bên.
Ký gửi hay bán đứt: so sánh hai hình thức
Hai hình thức phổ biến khi đưa hàng vào cửa hàng đặc sản là ký gửi (bán được mới trả tiền) và bán đứt (cửa hàng mua hàng của bạn rồi tự bán). Mỗi hình thức chia rủi ro khác nhau:
| Tiêu chí | Ký gửi | Bán đứt |
|---|---|---|
| Ai chịu hàng tồn | Bạn, hàng không bán được thì nhận về | Cửa hàng, trừ khi thoả thuận đổi hàng |
| Khi nào nhận tiền | Sau mỗi kỳ đối soát hàng đã bán | Khi giao hàng hoặc theo kỳ công nợ |
| Mức chia phần cho cửa hàng | Thường thấp hơn vì cửa hàng ít rủi ro | Thường cao hơn để bù rủi ro tồn kho |
| Hàng cận hạn | Bạn thu về, phải tính trước phương án xử lý | Theo thoả thuận đổi trả, nếu không có thì cửa hàng chịu |
| Việc phải theo dõi | Đếm tồn, đối soát, đi lấy tiền định kỳ | Theo dõi công nợ, ít phải đếm hàng |
| Hợp khi | Sản phẩm mới, cửa hàng chưa biết sức bán | Sản phẩm đã có sức bán, cửa hàng muốn giá nhập tốt |
Nhiều cơ sở bắt đầu bằng ký gửi một lượng nhỏ trong một hai tháng để cả hai bên thấy sức bán thật, rồi chuyển sang bán đứt khi đã có số. Cách này giảm rủi ro cho cửa hàng, đổi lại bạn chịu tồn trong giai đoạn đầu, nên lượng hàng ký gửi lần đầu nên vừa phải.
Với hàng hút ẩm như lát và bột sâm, ký gửi còn một rủi ro riêng: hàng nằm ở kệ gần cửa ra vào, gần máy lạnh nhỏ giọt hay dưới nắng chiều lâu ngày có thể mềm, vón dù chưa hết hạn. Khi nhận hàng về, bạn phải kiểm kỹ trước khi đem bán lại ở kênh khác.
Hợp đồng đại lý, ký gửi nên ghi những gì
Với cửa hàng nhỏ, nhiều người chỉ thoả thuận miệng. Đến khi có hàng tồn, hàng cận hạn hay chậm trả tiền mới thấy cần giấy trắng mực đen. Một hợp đồng gọn nên đi qua các điểm sau:
- Danh mục sản phẩm, quy cách, mã vạch, giá giao và giá lẻ khuyến nghị.
- Hình thức: ký gửi hay bán đứt; nếu ký gửi thì kỳ đối soát, cách đếm hàng, thời hạn thanh toán sau đối soát.
- Trách nhiệm bảo quản tại điểm bán: để nơi khô, tránh nắng trực tiếp, không để sát nguồn nhiệt, ẩm.
- Xử lý hàng cận hạn: còn bao lâu thì báo, ai thu về, có đổi lô mới không.
- Hàng hư hỏng do vận chuyển, do bảo quản tại điểm bán: bên nào chịu.
- Nội dung giới thiệu sản phẩm mà cửa hàng được dùng; cam kết không quảng cáo công dụng chữa bệnh.
- Phạm vi khu vực, có độc quyền hay không, và điều kiện để giữ độc quyền.
- Thời hạn hợp đồng, cách chấm dứt, cách thu hồi hàng và đối soát lần cuối khi chấm dứt.
Điều khoản về nội dung giới thiệu nghe có vẻ thừa nhưng rất đáng có. Nếu nhân viên cửa hàng nói với khách rằng sâm này chữa được bệnh, sản phẩm mang tên bạn sẽ là thứ bị nhắc tới đầu tiên khi có phản ánh.
Quầy quà ở sân bay, nhà ga và khu du lịch
Quầy quà ở sân bay, nhà ga, khu du lịch lớn thường không do một chủ cửa hàng nhỏ tự quyết. Mặt bằng ở đó thường do một đơn vị khai thác dịch vụ thương mại quản lý, và nhà cung cấp phải qua quy trình đăng ký với đơn vị đó. Yêu cầu hồ sơ thường chặt hơn cửa hàng đặc sản ngoài phố: đủ giấy tờ an toàn thực phẩm, hoá đơn, mã vạch, quy cách đóng gói thống nhất, có khi cả khả năng giao hàng đều theo lịch.
Khách mua ở các quầy này là người đang đi đường, nên sản phẩm cần gọn, nhẹ và hợp quy định hành lý. Chất lỏng mang lên khoang máy bay bị giới hạn dung tích, nên nước sâm đóng chai, siro, rượu ngâm bán ở quầy phía trước khu soi chiếu sẽ khó với khách đi máy bay chỉ mang hành lý xách tay. Lát khô, trà túi lọc, hộp quà khô là những dòng hợp nhất.
Khách nước ngoài cũng nhiều hơn ở những điểm này. Nhãn tiếng Việt với đủ nội dung bắt buộc vẫn phải giữ, có thể thêm phần mô tả ngắn bằng tiếng Anh trên hộp, ghi rõ sâm thổ hào là cây gì để khách không nhầm với nhân sâm. Trước khi đầu tư bao bì riêng cho quầy sân bay, hãy hỏi kỹ đơn vị khai thác về yêu cầu của họ và thử với một lượng nhỏ.
Khi cửa hàng muốn đặt hàng mang tên của chính họ
Một số cửa hàng đặc sản, chuỗi quà quê có thương hiệu riêng sẽ đề nghị bạn làm sản phẩm sâm thổ hào đóng bao bì mang tên cửa hàng. Đây là đơn hàng ổn định và không phải lo bán lẻ, nhưng câu hỏi đầu tiên phải trả lời là ai đứng tên sản phẩm. Theo nguyên lý của quy định về nhãn và công bố, tổ chức, cá nhân ghi trên nhãn là bên chịu trách nhiệm về sản phẩm; nhãn thường phải ghi cả tên cơ sở sản xuất và tên bên chịu trách nhiệm đưa hàng ra thị trường nếu hai bên khác nhau.
Vì vậy hai bên nên thống nhất từ đầu: hồ sơ tự công bố do bên nào đứng, phiếu kiểm nghiệm cấp cho sản phẩm mang tên nào, bên nào chịu khi có khiếu nại về chất lượng, và công thức thuộc về ai nếu sau này cửa hàng chuyển sang đặt nơi khác. Những điểm này nên vào hợp đồng gia công hoặc hợp đồng cung cấp, không để thoả thuận miệng.
Về giá, đơn hàng mang tên cửa hàng thường ít phải lo bao bì bán lẻ của bạn nhưng phát sinh chi phí thiết kế, in nhãn theo yêu cầu của họ và số lượng in tối thiểu. Hãy tính riêng các khoản đó, và cân nhắc lượng hàng mang tên cửa hàng so với hàng mang tên mình, để cơ sở không phụ thuộc trọn vào một khách duy nhất.
Chăm kệ sau khi hàng đã lên
Đi thăm điểm bán đều đặn. Đếm tồn, nhìn chỗ đặt hàng, sờ thử túi xem có mềm, có ẩm không. Lần thăm đầu nên sớm, khoảng vài tuần sau khi giao, để sửa ngay nếu chỗ đặt không hợp.
Đổi hàng cận hạn trước khi khách thấy. Một gói gần hết hạn nằm trên kệ làm khách nghi cả dòng hàng. Thu về sớm, đưa lô mới lên, ghi số lượng vào sổ.
Nói chuyện với nhân viên bán hàng. Hỏi khách hay hỏi gì, vì sao khách cầm lên rồi đặt xuống. Đây là nguồn thông tin rẻ nhất để sửa bao bì, sửa quy cách, sửa trang giới thiệu.
Theo dõi tốc độ bán theo mùa. Điểm bán du lịch có mùa cao điểm, mùa vắng. Giao nhiều vào mùa vắng là hàng nằm lâu, dễ hút ẩm; giao ít vào mùa cao điểm là hết hàng đúng lúc khách đông.
Biết lúc nào rút. Sau vài kỳ đối soát mà hàng gần như đứng yên, dù đã đổi chỗ đặt và hỏi nhân viên, hãy rút hàng một cách lịch sự và đưa sang điểm khác. Hàng nằm chết ở một kệ không giúp gì cho thương hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm sâm chưa có tự công bố có gửi được cửa hàng đặc sản không?
Cửa hàng làm ăn đàng hoàng thường không nhận, vì khi cơ quan quản lý kiểm tra, cửa hàng phải chứng minh nguồn gốc và hồ sơ của hàng trên kệ. Với sản phẩm bao gói sẵn, bạn nên làm xong hồ sơ, kiểm nghiệm và nhãn trước khi đi chào hàng.
Lần đầu nên ký gửi bao nhiêu hàng?
Không có con số chung. Nên chọn lượng đủ để kệ trông đầy đặn nhưng nhỏ đủ để nếu bán chậm, hàng vẫn còn hạn dài khi thu về. Hỏi chủ cửa hàng về tốc độ bán của mặt hàng khô tương tự trên kệ họ để ước lượng.
Cửa hàng đòi độc quyền khu vực thì có nên đồng ý?
Có thể đồng ý nếu đổi lại có cam kết rõ: số lượng lấy tối thiểu mỗi kỳ, vị trí trưng bày, thời hạn độc quyền và điều kiện chấm dứt. Độc quyền không gắn với cam kết bán là khoá chặt bạn ở một khu vực mà không có gì bảo đảm.
Hàng ký gửi bị ẩm do cửa hàng bảo quản sai thì ai chịu?
Tuỳ hợp đồng. Vì vậy nên ghi rõ điều kiện bảo quản tại điểm bán và bên chịu trách nhiệm khi hàng hỏng do bảo quản. Khi đi thăm điểm bán, chụp lại chỗ đặt hàng; nếu thấy chỗ đặt dễ làm hỏng hàng thì đề nghị đổi ngay.
Quầy quà sân bay có nhận hàng của cơ sở hộ kinh doanh không?
Tuỳ đơn vị khai thác. Nhiều nơi ưu tiên nhà cung cấp xuất được hoá đơn, có mã vạch, giao hàng đều và đủ hồ sơ an toàn thực phẩm. Hộ kinh doanh đáp ứng được các điều kiện đó vẫn có cơ hội; bạn nên hỏi trực tiếp đơn vị quản lý mặt bằng thương mại tại điểm đó.
Có nên in thêm tiếng Anh lên bao bì để bán cho khách du lịch?
Có thể thêm phần mô tả ngắn bằng tiếng Anh, nhưng vẫn phải giữ đủ nội dung nhãn bắt buộc bằng tiếng Việt. Phần tiếng Anh cũng phải đúng như tiếng Việt, không thêm công dụng. Ghi rõ đây là sâm Bố Chính, không phải nhân sâm, để khách nước ngoài không mua nhầm.