Muốn bán rượu ngâm sâm Bố Chính dưới tên cơ sở mình, bạn đang làm việc sản xuất rượu chứ không chỉ là bán đặc sản, nên phải có giấy phép sản xuất rượu theo Nghị định 105/2017/NĐ-CP về kinh doanh rượu (đã được sửa đổi, bổ sung). Có hai loại giấy phép: sản xuất rượu thủ công, dành cho hộ và cơ sở nhỏ làm bằng phương pháp truyền thống, và sản xuất rượu công nghiệp, dành cho doanh nghiệp có dây chuyền máy móc. Chọn loại nào tuỳ cách bạn làm ra rượu nền và quy mô định bán.
Bài này viết cho hộ trồng sâm, cơ sở đặc sản và người khởi nghiệp đang cân nhắc thêm chai rượu sâm vào dòng hàng. Nội dung đi theo nguyên lý của quy định, không thay cho việc hỏi cơ quan cấp phép. Quy định về rượu được sửa nhiều lần, thẩm quyền lại đổi sau khi bỏ cấp huyện từ 1/7/2025, nên mỗi điều kiện dưới đây bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành trước khi nộp hồ sơ.
Ngâm sâm vào rượu rồi bán có bị coi là sản xuất rượu không?
Nhiều người nghĩ mình chỉ mua rượu trắng về, bỏ củ sâm vào bình rồi bán lại, nên không cần giấy gì ngoài đăng ký kinh doanh. Cách nghĩ này dễ dẫn tới rủi ro. Quy định về kinh doanh rượu coi việc tạo ra một sản phẩm rượu mới để bán, bằng cách nấu, pha chế hay ngâm thêm nguyên liệu, là hoạt động sản xuất. Chai rượu sâm của bạn có tên riêng, có nhãn riêng, có thành phần khác rượu nền, nên nó là một sản phẩm rượu do cơ sở bạn làm ra.
Khác với trường hợp đó là bán lại nguyên chai rượu đã có nhãn của một nhà sản xuất khác. Khi ấy bạn là người bán, cần giấy phép bán lẻ hoặc bán buôn tuỳ hình thức, chứ không cần giấy phép sản xuất. Còn ngâm rượu để gia đình dùng, không bán, thì không thuộc phạm vi kinh doanh.
Ranh giới giữa các trường hợp này đôi khi không rõ, nhất là khi cơ sở mua rượu nền từ một xưởng có giấy phép rồi chỉ ngâm sâm và chiết chai. Cách an toàn là mô tả đúng quy trình của mình bằng văn bản ngắn rồi hỏi cơ quan quản lý công thương nơi đặt cơ sở xem quy trình đó cần loại giấy phép nào. Câu trả lời bằng văn bản là thứ bạn nên giữ trong hồ sơ.
Giấy phép sản xuất rượu thủ công và công nghiệp khác nhau thế nào?
Hai loại giấy phép nhắm hai kiểu cơ sở khác nhau. Bảng dưới tóm theo nguyên lý của Nghị định 105/2017/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi; chi tiết điều kiện và thẩm quyền cấp bạn kiểm lại ở văn bản hiện hành:
| Tiêu chí | Sản xuất rượu thủ công | Sản xuất rượu công nghiệp |
|---|---|---|
| Cách làm | Phương pháp truyền thống, thiết bị đơn giản | Dây chuyền máy móc, thiết bị công nghiệp |
| Chủ thể hay gặp | Hộ kinh doanh, cơ sở nhỏ, hợp tác xã | Doanh nghiệp |
| Cơ quan cấp | Trước 7/2025 là cấp huyện; nay hỏi lại nơi tiếp nhận | Sở Công Thương hoặc Bộ Công Thương tuỳ quy mô |
| Yêu cầu chất lượng | Đạt quy chuẩn đồ uống có cồn, an toàn thực phẩm | Như bên trái, thêm năng lực kiểm tra chất lượng, cán bộ kỹ thuật |
| Hướng bán | Bán ra thị trường có nhãn, hoặc bán cho doanh nghiệp để chế biến lại | Bán ra thị trường qua hệ thống phân phối |
Với cơ sở làm rượu sâm Bố Chính quy mô nhỏ, giấy phép thủ công thường là điểm khởi đầu thực tế hơn. Tuy nhiên nếu bạn định đưa hàng vào chuỗi cửa hàng, xuất khẩu hoặc làm số lượng lớn đều đặn, đối tác thường hỏi giấy phép công nghiệp và năng lực kiểm soát chất lượng. Bạn nên quyết định theo kênh bán dự kiến trong hai, ba năm tới chứ không chỉ theo lô đầu tiên.
Điều kiện thường phải chứng minh khi xin giấy phép
Dù xin loại nào, hồ sơ đều xoay quanh mấy nhóm điều kiện. Danh sách dưới là các nhóm hay được hỏi, không phải danh mục giấy tờ đầy đủ:
- Tư cách kinh doanh: giấy đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp có ngành nghề sản xuất đồ uống có cồn phù hợp.
- An toàn thực phẩm: cơ sở đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm 2010 và văn bản hướng dẫn; tuỳ quy mô có thể cần giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện.
- Chất lượng sản phẩm: rượu thành phẩm phải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đồ uống có cồn, có phiếu kết quả kiểm nghiệm của phòng thử nghiệm đủ năng lực.
- Nhãn hàng hoá: mẫu nhãn ghi đủ nội dung bắt buộc, trong đó có độ cồn và cảnh báo theo quy định về phòng, chống tác hại của rượu, bia.
- Bảo vệ môi trường: thủ tục môi trường tương ứng với quy mô, nhất là khi tự nấu rượu nền và có nước thải, bã.
- Mặt bằng và thiết bị: nơi sản xuất tách khỏi sinh hoạt gia đình, dụng cụ chứa đựng bằng vật liệu phù hợp thực phẩm.
Phần nhiều cơ sở vướng ở khâu kiểm nghiệm. Rượu ngâm sâm có thêm nguyên liệu thực vật, nên ngoài chỉ tiêu của rượu nền, bạn nên hỏi phòng thử nghiệm về các chỉ tiêu phù hợp với sản phẩm ngâm và mang mẫu đúng như hàng sẽ bán, đã ngâm đủ thời gian, đóng chai thật.
Trình tự từ lúc định làm đến lô rượu sâm đầu tiên
Thứ tự dưới giúp bạn không phải làm lại hồ sơ nhiều lần. Mỗi bước nên có người chịu trách nhiệm và hạn hoàn thành riêng:
- Viết mô tả quy trình một trang: rượu nền từ đâu, tự nấu hay mua, sâm tươi hay lát khô, ngâm bao lâu, chiết chai thế nào, dung tích chai.
- Mang mô tả đó hỏi cơ quan quản lý công thương nơi đặt cơ sở để xác định loại giấy phép và nơi nộp; ghi lại tên văn bản được viện dẫn.
- Hoàn thiện tư cách kinh doanh: đăng ký hoặc bổ sung ngành nghề cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp.
- Chuẩn bị mặt bằng, dụng cụ, thủ tục an toàn thực phẩm và môi trường theo quy mô.
- Làm mẻ thử đúng quy trình, gửi mẫu kiểm nghiệm theo quy chuẩn đồ uống có cồn; chỉnh quy trình nếu chỉ tiêu nào chưa đạt.
- Thiết kế nhãn đủ nội dung bắt buộc, nộp hồ sơ xin giấy phép sản xuất.
- Sau khi có giấy phép, làm tiếp các việc đi kèm như đăng ký, mua và dán tem rượu, kê khai thuế, rồi mới đưa lô đầu ra thị trường.
Đừng in bao bì số lượng lớn trước khi có giấy phép và kết quả kiểm nghiệm cuối. Thông tin trên nhãn thường phải sửa theo góp ý của cơ quan cấp phép hoặc theo số liệu kiểm nghiệm, và bao bì in sẵn khi đó thành hàng bỏ.
Những việc đi kèm sau khi có giấy phép
Tem rượu. Rượu sản xuất trong nước để bán ở thị trường nội địa phải dán tem theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Cơ sở cần biết mình mua tem ở đâu, quản lý số tem thế nào và báo cáo sử dụng ra sao. Đây là việc định kỳ chứ không làm một lần.
Thuế tiêu thụ đặc biệt. Rượu thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Mức thuế và cách tính theo luật thuế hiện hành, bạn nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế trước khi định giá bán, vì khoản này ảnh hưởng thẳng tới cơ cấu giá.
Công bố, chất lượng định kỳ. Rượu là thực phẩm, nên vẫn chịu các yêu cầu về công bố sản phẩm và kiểm nghiệm định kỳ theo pháp luật an toàn thực phẩm. Mỗi lần đổi rượu nền, đổi tỷ lệ sâm hay đổi dung tích, bạn nên xem lại hồ sơ có cần cập nhật không.
Báo cáo định kỳ. Cơ sở có giấy phép thường phải báo cáo tình hình sản xuất theo kỳ. Ghi sổ lô rượu, lượng sâm dùng, số chai xuất bán ngay từ đầu giúp việc báo cáo nhẹ hơn và khi có kiểm tra thì có số liệu đối chiếu.
Giấy phép bán. Nếu cơ sở tự mở cửa hàng hoặc bán cho đại lý, nhà hàng, cần xem mình có phải xin thêm giấy phép bán lẻ, bán buôn hay không, và đối tác phân phối của mình đã có giấy phép phù hợp chưa.
Những tình huống dễ vướng khi mới làm rượu sâm
Nhận ngâm hộ cho người khác rồi để họ dán nhãn. Có cơ sở nhận ngâm sâm vào rượu theo đơn đặt, rồi giao chai trơn để bên đặt tự dán nhãn của họ. Khi đó câu hỏi ai là nhà sản xuất, ai chịu trách nhiệm chất lượng, ai dán tem trở nên rối. Nếu làm gia công, hai bên cần hợp đồng ghi rõ, và cả hai nên hỏi cơ quan quản lý xem mô hình đó có hợp lệ với giấy phép đang có không.
Bán kèm rượu trong hộp quà sâm. Hộp quà gồm sâm lát, trà sâm và một chai rượu sâm là mặt hàng hay bán dịp Tết. Chai rượu trong hộp vẫn phải có nhãn, tem và nguồn gốc như chai bán lẻ. Đặt chai rượu không nhãn vào hộp quà đẹp không làm nó hợp lệ hơn.
Dùng rượu nấu ở nhà người quen. Rượu nấu thủ công của hộ không có giấy phép, không có kết quả kiểm nghiệm, không nên làm rượu nền cho sản phẩm bán ra, dù rượu thơm và rẻ. Khi có sự cố về methanol, cơ sở đứng tên trên nhãn là người chịu trách nhiệm.
Gắn chữ "rượu thuốc" để bán chạy hơn. Rượu ngâm dược liệu có công dụng điều trị thuộc lĩnh vực thuốc, quản lý theo pháp luật dược với yêu cầu rất khác. Sản phẩm của cơ sở đặc sản là đồ uống có cồn, nên tên gọi, nhãn và lời giới thiệu phải giữ đúng phạm vi đó.
Sau sáp nhập 2025, hỏi ở đâu cho đúng nơi?
Trước ngày 1/7/2025, giấy phép sản xuất rượu thủ công thường do cơ quan cấp huyện cấp. Từ khi cả nước còn 34 tỉnh, thành và bỏ cấp huyện, nhiều thủ tục từng ở cấp huyện được chuyển về cấp xã hoặc lên cấp tỉnh. Vì vậy các bài hướng dẫn cũ trên mạng ghi tên phòng ban cấp huyện đã không còn đúng. Bạn nên hỏi trực tiếp Sở Công Thương của tỉnh, thành nơi đặt cơ sở, hoặc bộ phận một cửa của xã, phường, để biết hồ sơ hiện nộp ở đâu.
Với vùng trồng sâm Bố Chính truyền thống ở Quảng Trị (gồm cả địa bàn Quảng Bình cũ), Huế hay các tỉnh phía nam như Lâm Đồng, Tây Ninh, nguyên tắc như nhau: xác định nơi tiếp nhận theo địa chỉ cơ sở sản xuất, không theo nơi trồng sâm hay nơi đặt văn phòng bán hàng. Nếu cơ sở mua củ ở tỉnh này nhưng ngâm và đóng chai ở tỉnh khác, giấy phép theo nơi ngâm và đóng chai.
Khi nộp, xin luôn danh mục giấy tờ hiện hành của nơi tiếp nhận. Danh mục này thay đổi theo từng đợt cải cách thủ tục, và bản in ra từ năm trước có thể đã thiếu hoặc thừa giấy.
Câu hỏi thường gặp
Bán rượu sâm Bố Chính số lượng ít qua mạng xã hội có cần giấy phép không?
Quy định về rượu không miễn giấy phép vì bán ít. Nếu bạn tự ngâm rồi bán dưới tên mình, đó vẫn là sản xuất rượu để kinh doanh. Nên hỏi cơ quan công thương nơi ở để biết thủ tục phù hợp với quy mô nhỏ trước khi đăng bán.
Mua rượu trắng đã có giấy phép về ngâm sâm thì có cần giấy phép riêng không?
Thường vẫn cần, vì sản phẩm sau khi ngâm là sản phẩm rượu mới, có nhãn và thành phần khác. Rượu nền có giấy tờ giúp hồ sơ của bạn dễ hơn nhưng không thay cho giấy phép của cơ sở mình. Hỏi văn bản trả lời của cơ quan quản lý để chắc.
Hộ kinh doanh có xin được giấy phép sản xuất rượu công nghiệp không?
Giấy phép sản xuất rượu công nghiệp thường gắn với doanh nghiệp có dây chuyền và năng lực kiểm soát chất lượng. Hộ kinh doanh nhỏ thường đi theo hướng giấy phép thủ công. Điều kiện cụ thể về chủ thể bạn kiểm lại văn bản hiện hành.
Rượu sâm Bố Chính ngâm bằng củ tươi hay lát khô thì hồ sơ có khác không?
Giấy phép không phân biệt củ tươi hay khô, nhưng mô tả quy trình, thành phần trên nhãn và kết quả kiểm nghiệm sẽ khác. Củ tươi chứa nhiều nước, làm độ cồn thực tế giảm dần khi ngâm, nên mẫu kiểm nghiệm phải lấy từ hàng đã ngâm đủ thời gian.
Có được ghi rượu sâm Bố Chính là rượu bổ, rượu thuốc không?
Không nên. Rượu ngâm sâm bán ra là đồ uống có cồn, không phải thuốc. Ghi công dụng chữa bệnh, bồi bổ trên nhãn hay khi giới thiệu dễ vi phạm quy định về nhãn và quảng cáo, đồng thời khuyến khích uống rượu, điều mà pháp luật về rượu, bia đang hạn chế.
Xin giấy phép xong có phải xin lại khi đổi chai hay đổi tên sản phẩm không?
Giấy phép gắn với cơ sở và hoạt động sản xuất, còn nhãn, công bố gắn với sản phẩm. Đổi tên, đổi dung tích, đổi tỷ lệ sâm thường kéo theo việc cập nhật nhãn và hồ sơ sản phẩm. Thay đổi địa điểm hay quy mô có thể phải điều chỉnh giấy phép. Hỏi nơi cấp trước khi đổi.