Lát, bột, cốm và trà túi lọc từ sâm thổ hào hút hơi ẩm trong không khí rất nhanh, nên bao bì của chúng không chỉ để đựng và trang trí mà là một phần quyết định hạn sử dụng. Bao bì chống ẩm tốt cần ba thứ: màng có khả năng chắn hơi nước phù hợp, đường hàn và miệng túi kín thật sự, và đóng gói trong điều kiện khô, kèm gói hút ẩm khi cần.
Nhiều cơ sở chọn túi theo hình thức hay theo giá, đến mùa nồm mới thấy hàng mềm, vón, mốc. Bài này giúp người làm sản phẩm chọn và thử bao bì trong giai đoạn phát triển, trước khi đặt in số lượng lớn. Cách đóng túi, bảo quản lát khô ở kho nhà vườn và cách khách tự cất sâm tại nhà là những chủ đề có tài liệu riêng.
Vì sao hàng khô từ sâm thổ hào kén bao bì
Củ sâm thổ hào giàu chất nhầy và tinh bột. Ở trạng thái khô, những thành phần này hút hơi nước từ không khí khá mạnh. Khi độ ẩm trong lát hay trong bột tăng lên, chất nhầy mềm ra và dính, làm lát mất giòn, bột kết thành cục, cốm dính vào nhau. Độ ẩm tăng tiếp thì sẫm màu và nấm mốc bắt đầu có điều kiện phát triển. Bột và cốm mịn có diện tích tiếp xúc lớn nên hỏng nhanh hơn lát.
Điều kiện thời tiết ở nhiều vùng làm việc này thêm khó. Mùa nồm ở miền Bắc, mùa mưa kéo dài ở miền Trung và Tây Nguyên, không khí ẩm quanh năm ở Nam Bộ đều là môi trường mà một túi chắn ẩm kém sẽ để lộ ra chỉ sau vài tuần. Hàng gửi chuyển phát còn qua kho trung chuyển, thùng xe nóng, rồi nằm ở kệ cửa hàng không điều hoà.
Vì vậy trong phát triển sản phẩm, bao bì nên được chọn cùng lúc với công thức và được đưa vào thử hạn sử dụng. Một công thức tốt đóng trong túi kém vẫn là sản phẩm kém.
So sánh các loại bao bì thường dùng cho hàng khô
Khả năng chắn hơi nước của mỗi loại màng phụ thuộc chất liệu, độ dày và cấu trúc lớp ghép. Bảng dưới so ở mức tương đối, giúp khoanh vùng lựa chọn; con số cụ thể cần xin từ nhà cung cấp bao bì.
| Loại bao bì | Chắn ẩm | Chắn sáng | Lưu ý khi dùng cho sản phẩm sâm |
|---|---|---|---|
| Túi nhựa một lớp mỏng | Thấp | Không | Chỉ hợp để chứa tạm trong xưởng, không hợp làm bao bì bán lẻ lâu ngày |
| Túi màng ghép nhựa trong suốt | Trung bình | Không | Thấy được hàng, hợp với lát khô bán nhanh; cần đóng khô và kèm gói hút ẩm |
| Túi giấy kraft có lớp màng bên trong | Tuỳ lớp trong | Có | Hình thức mộc, được ưa chuộng; khả năng chắn ẩm nằm ở lớp trong, không ở giấy |
| Túi màng ghép mạ kim loại hoặc có lớp nhôm | Cao | Cao | Hợp với bột, cốm, trà túi lọc; nếp gấp quá nhiều có thể làm nứt lớp nhôm |
| Hũ nhựa nắp vặn | Tuỳ nắp và thành hũ | Tuỳ màu | Nên có màng seal miệng hũ; thành hũ mỏng vẫn cho hơi ẩm thấm qua theo thời gian |
| Hũ thuỷ tinh nắp kín | Cao ở thân hũ | Không, trừ thuỷ tinh màu | Điểm yếu là nắp và gioăng; nặng, dễ vỡ khi gửi xa |
Khi hỏi nhà cung cấp, hãy xin thông số tốc độ truyền hơi nước của màng, thường được thử ở điều kiện nhiệt độ và độ ẩm tiêu chuẩn. Con số càng nhỏ, màng chắn ẩm càng tốt. So hai loại túi bằng thông số này đáng tin hơn so bằng cảm giác cầm tay.
Bao bì tiếp xúc trực tiếp phải đạt yêu cầu an toàn
Lớp bao bì chạm vào lát, bột hay túi lọc là bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, nên phải đạt yêu cầu an toàn theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng với từng chất liệu. Nhóm quy chuẩn QCVN 12 của Bộ Y tế quy định về bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm bằng nhựa tổng hợp, cao su, kim loại, thuỷ tinh và gốm sứ. Quy định có thể được thay đổi, nên trước khi chọn nhà cung cấp hãy kiểm bản hiện hành.
Về phía cơ sở, việc cần làm là xin nhà cung cấp phiếu kết quả thử nghiệm hoặc giấy tờ chứng minh bao bì đạt quy chuẩn, lưu vào hồ sơ sản phẩm. Hồ sơ này hữu ích khi làm công bố, khi gặp đoàn kiểm tra và khi khách hàng doanh nghiệp hay đối tác xuất khẩu hỏi về vật liệu bao gói. Túi mua lẻ ở chợ không rõ nguồn, không có giấy tờ, là rủi ro cần tránh dù giá rẻ.
Một chi tiết nữa liên quan tới mực in. Với túi in nhiều màu, mực nên nằm ở mặt ngoài hoặc kẹp giữa các lớp màng, không tiếp xúc với sản phẩm. Hỏi rõ cấu trúc túi khi đặt in, nhất là với bột sâm mịn dễ bám vào mọi bề mặt bên trong.
Đường hàn, miệng túi và khoá kéo: nơi hơi ẩm lọt vào
Đường hàn quan trọng ngang với màng. Một túi màng tốt mà đường hàn hẹp, hàn không đủ nhiệt hay có nếp nhăn vẫn để hơi ẩm vào. Mỗi loại màng có khoảng nhiệt độ, thời gian và lực ép hàn phù hợp, cần thử với máy của bạn và ghi lại thông số.
Bột dính miệng túi làm hàn hở. Bột và cốm sâm rất dễ bám lên mép trong của miệng túi khi rót. Lớp bột mỏng đó ngăn hai lớp màng chảy vào nhau, tạo khe hở nhỏ mắt thường khó thấy. Dùng phễu rót sâu vào túi và lau miệng túi trước khi hàn là thói quen nên có.
Khoá kéo không thay được đường hàn. Khoá kéo giúp khách đóng lại sau khi mở, nhưng không kín bằng đường hàn. Túi bán lẻ nên có đường hàn phía trên khoá kéo, xé ra khi dùng lần đầu.
Van và lỗ treo cũng là điểm yếu. Túi có lỗ treo đột qua phần hàn, góc túi bị bẻ nhiều lần khi xếp thùng có thể nứt lớp nhôm. Khi thử, chú ý cả các điểm này chứ không chỉ thân túi.
Nắp hũ cần màng seal. Với hũ, màng seal dán kín miệng hũ dưới nắp vừa chắn ẩm vừa cho khách biết hũ chưa bị mở. Nắp vặn chặt tay không phải là kín.
Gói hút ẩm và gói hấp thụ oxy: dùng khi nào
Gói hút ẩm đặt trong túi giữ cho không khí bên trong khô hơn, nhất là sau khi khách mở túi và đóng lại nhiều lần. Với lát và bột sâm thổ hào, gói hút ẩm thường đáng dùng, nhưng phải là loại dành cho thực phẩm, có bao gói không làm rách hay rò hạt, và có chữ cảnh báo không ăn được theo quy định của loại gói đó. Không đặt gói hút ẩm vào sản phẩm hàng ướt như mứt, siro.
Gói hút ẩm có giới hạn: nó chỉ hút được một lượng hơi nước nhất định rồi bão hoà. Nó không cứu được hàng đã đóng khi còn ẩm, và không bù được cho một túi chắn ẩm kém, vì hơi nước tiếp tục thấm vào cho tới khi gói đầy. Cỡ gói phù hợp phụ thuộc thể tích túi, lượng hàng và độ chắn ẩm của màng; cách chắc nhất là thử vài cỡ trong cùng điều kiện và so kết quả.
Gói hấp thụ oxy làm giảm oxy trong túi, giúp hạn chế sẫm màu và ôi mùi ở một số sản phẩm. Gói này chỉ có tác dụng khi túi có màng chắn khí tốt và hàn kín; túi màng mỏng thì oxy bên ngoài thấm vào liên tục. Một số loại gói cần độ ẩm nhất định để hoạt động, nên phải chọn đúng loại cho hàng khô. Dùng gói nào cũng nên ghi vào hồ sơ sản phẩm và nằm trong điều kiện thử hạn dùng.
Tự thử bao bì ở xưởng nhỏ
Không cần thiết bị đắt tiền để so sánh các phương án bao bì. Dưới đây là cách thử đơn giản, cho kết quả đủ để loại bỏ lựa chọn kém trước khi gửi phòng thử nghiệm hay đặt in.
- Thử rò: bơm hơi nhẹ hoặc đóng túi với ít không khí, hàn kín, nhấn chìm trong chậu nước rồi bóp nhẹ; chuỗi bọt khí lộ ra chỗ hở ở đường hàn hay góc túi. Túi đã thử nước thì bỏ, không dùng làm hàng.
- Dựng buồng ẩm: một thùng nhựa có nắp, đặt chậu nước bên trong cho không khí bão hoà hơi ẩm, kèm nhiệt ẩm kế. Đặt các túi mẫu lên giá phía trên, không chạm nước.
- Cân theo thời gian: đánh mã các túi, cân từng túi bằng cân chính xác trước khi đặt vào buồng, rồi cân lại sau những khoảng đều nhau. Túi nặng lên nhanh là túi để hơi ẩm vào nhiều.
- Mở và kiểm: đến cuối đợt, mở từng túi, xem lát còn giòn không, bột có vón không, so với túi đối chứng để trong điều kiện khô.
- Ghi và chọn: ghi kết quả cùng thông số màng, kiểu hàn, có hay không gói hút ẩm; chọn hai phương án tốt nhất đưa vào thử hạn dùng chính thức.
Cách thử này không thay được phép đo chuẩn trong phòng thử nghiệm, nhưng đủ để thấy rõ khác biệt giữa túi tốt và túi kém, và thường giúp cơ sở tránh được một lần đặt in hàng nghìn túi không dùng được.
Đóng gói ở đâu, lúc nào cũng quyết định độ khô
Bao bì tốt nhất cũng chỉ giữ được độ khô mà sản phẩm có lúc được đóng. Lát vừa ra lò sấy còn ấm, nếu để nguội ngoài không khí ẩm quá lâu sẽ hút lại hơi nước trước khi vào túi. Ngược lại, đóng túi khi lát còn nóng làm hơi nước ngưng lại bên trong túi lúc nguội. Cơ sở cần thử để tìm khoảng thời gian làm nguội phù hợp và làm nguội trong khu vực khô, có che chắn.
Phòng đóng gói nên là nơi khô nhất trong xưởng: cửa đóng, có máy hút ẩm hoặc điều hoà vào mùa ẩm, có nhiệt ẩm kế treo cố định và ghi chỉ số mỗi ca. Bột và cốm nên được đóng theo mẻ nhỏ, không đổ cả bao lớn ra khay rồi để mở trong nhiều giờ. Khi đóng không kịp, phần còn lại phải được buộc kín trong túi lớn có gói hút ẩm.
Thùng carton bên ngoài không chắn được ẩm, lại có thể hút ẩm từ nền kho. Thùng hàng nên được kê cao khỏi nền, tránh tường ẩm, và với hàng gửi đi vùng ẩm, có thể lót thêm túi nhựa lớn trong thùng. Những chi tiết nhỏ này góp phần quyết định sản phẩm đến tay khách có còn như lúc rời xưởng hay không.
Câu hỏi thường gặp
Túi giấy kraft có chống ẩm tốt cho bột sâm không?
Giấy kraft tự nó không chắn được hơi ẩm; khả năng chống ẩm của túi kraft nằm ở lớp màng bên trong. Túi kraft có lót màng nhôm hoặc màng mạ kim loại có thể dùng tốt cho bột sâm, còn túi kraft chỉ lót màng nhựa mỏng thì nên thử kỹ trong buồng ẩm trước khi dùng cho hàng bột.
Có nên hút chân không lát sâm khô không?
Hút chân không giảm oxy và không khí ẩm trong túi, có thể giúp giữ màu. Nhưng lát khô giòn dễ gãy vụn khi bị ép chặt, và các mép lát sắc có thể chọc thủng màng. Nhiều cơ sở chọn cách hàn kín thường kèm gói hút ẩm cho lát, còn hút chân không phù hợp hơn với lát dày hoặc củ khô nguyên.
Gói hút ẩm có phải ghi trên nhãn sản phẩm không?
Gói hút ẩm không phải là thành phần của thực phẩm nên thường không ghi trong danh sách thành phần, nhưng bản thân gói phải có cảnh báo không ăn được. Nhiều cơ sở thêm một dòng nhắc trên bao bì để khách bỏ gói trước khi dùng. Kiểm quy định về nhãn hiện hành để ghi cho đúng.
Trà sâm túi lọc có cần túi bọc riêng từng gói không?
Túi lọc bằng giấy không chắn ẩm, nên khi hộp được mở ra, các túi lọc bên trong tiếp xúc với không khí. Với khí hậu ẩm và sản phẩm có bột sâm mịn, bọc riêng từng túi lọc bằng màng chắn ẩm giúp giữ chất lượng tốt hơn sau khi mở hộp. Đổi lại chi phí và công đóng gói tăng, cần cân nhắc theo kênh bán.
Đổi nhà cung cấp túi có phải thử lại không?
Nên thử lại, vì hai loại túi trông giống nhau có thể khác về cấu trúc màng, độ dày và khả năng hàn. Ít nhất hãy so thông số tốc độ truyền hơi nước, thử rò, thử buồng ẩm song song với túi cũ, và đánh giá xem có cần điều chỉnh hạn sử dụng đã ghi hay không.
Hũ thuỷ tinh có tốt hơn túi màng nhôm không?
Thân hũ thuỷ tinh gần như không cho hơi ẩm thấm qua, nhưng điểm yếu là nắp và gioăng, và sau khi khách mở, hũ lớn chứa nhiều không khí. Túi màng nhôm nhẹ, ít vỡ, hợp gửi xa. Hũ thuỷ tinh hợp với hộp quà, quầy trưng bày; túi màng nhôm hợp với bán online và hàng dùng hằng ngày.