Sản phẩm sâm thổ hào vào Mỹ có hai cửa chính: bán như thực phẩm thông thường (trà túi lọc, lát khô, bột dùng như nguyên liệu nấu ăn) hoặc bán như thực phẩm bổ sung (viên nang, cao, dạng chia liều). Với cơ sở nhỏ, cửa thực phẩm thông thường thường dễ đi hơn, vì cửa thực phẩm bổ sung đòi hỏi thêm hồ sơ an toàn cho một nguyên liệu chưa có lịch sử bán ở Mỹ. Dù đi cửa nào, nhãn tiếng Anh không được gọi sản phẩm là ginseng, vì luật Mỹ dành chữ này cho các cây chi Panax.
Thủ tục chung để đưa thực phẩm Việt vào Mỹ như đăng ký cơ sở, thông báo trước lô hàng, đại diện tại Mỹ đã có ở các trang chuyên về xuất khẩu. Bài này chỉ đi vào những điểm riêng khi sản phẩm là một loại rễ thảo mộc ít người Mỹ biết: chọn cửa nào, nhà nhập khẩu sẽ hỏi gì về sâm thổ hào, nhãn ghi tên gì, và vì sao nước sâm đóng chai là dạng khó nhất. Mọi quy định nêu ở mức nguyên lý; bạn cần kiểm văn bản hiện hành của cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ hoặc hỏi người nhập khẩu trước khi làm.
Hai cửa vào Mỹ: thực phẩm thông thường và thực phẩm bổ sung
Ở Mỹ, cùng một loại rễ có thể là thực phẩm thông thường hoặc thực phẩm bổ sung tuỳ cách sản phẩm được trình bày và dự định sử dụng. Một túi lát khô ghi "dùng nấu canh, hầm" hoặc một hộp trà túi lọc để pha uống hằng ngày thường đi theo luật thực phẩm thông thường. Một lọ viên nang chứa bột sâm thổ hào, ghi "uống mỗi ngày hai viên", được trình bày như thực phẩm bổ sung, chịu một khung luật riêng có từ năm 1994.
Chọn cửa nào kéo theo hàng loạt khác biệt: bảng thông tin dinh dưỡng khác nhau, quy định về lời nói trên nhãn khác nhau, tiêu chuẩn thực hành sản xuất khác nhau, và đặc biệt là yêu cầu hồ sơ với nguyên liệu mới. Cơ sở không tự chọn tuỳ thích rồi đổi qua đổi lại; khi đã định vị sản phẩm là thực phẩm bổ sung, mọi tài liệu bán hàng phải nhất quán.
Với sâm thổ hào, các dạng truyền thống của người Việt (lát khô nấu ăn, trà, bột pha) nằm tự nhiên ở cửa thực phẩm thông thường. Việc đóng viên nang hoặc chia liều chỉ nên tính khi đã có đủ hồ sơ an toàn và có đối tác ở Mỹ hiểu luật thực phẩm bổ sung. Đi cửa thực phẩm thông thường cũng không có nghĩa là không phải chứng minh gì: thực phẩm bán ở Mỹ vẫn phải an toàn, và với một loại rễ chưa quen, nhà nhập khẩu có thể đòi hỏi tài liệu về lịch sử dùng làm thực phẩm và kết quả kiểm nghiệm.
Nhà nhập khẩu Mỹ sẽ hỏi gì về sản phẩm sâm thổ hào
Theo luật an toàn thực phẩm hiện đại của Mỹ, nhà nhập khẩu thường phải có chương trình xác minh nhà cung cấp nước ngoài. Nói gọn, họ phải chứng minh rằng nhà cung cấp, tức là cơ sở của bạn, kiểm soát được các mối nguy của sản phẩm. Với sâm thổ hào, các câu hỏi hay gặp gồm:
- Cơ sở đã đăng ký với cơ quan quản lý thực phẩm Mỹ chưa, ai là đại diện của cơ sở tại Mỹ, đăng ký có còn hiệu lực theo chu kỳ gia hạn không.
- Bản phân tích mối nguy của sản phẩm: vi sinh vật khi sấy chưa tới, nấm mốc khi kho ẩm, kim loại nặng từ đất trồng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dị vật như đất cát, mảnh kim loại từ máy thái.
- Biện pháp kiểm soát cho từng mối nguy: nhiệt độ và thời gian sấy, độ ẩm thành phẩm, rây và nam châm hoặc máy dò kim loại, kiểm nghiệm theo lô.
- Phiếu kiểm nghiệm của lô sẽ xuất, ở phòng thử nghiệm được công nhận, với chỉ tiêu do nhà nhập khẩu đưa ra.
- Hồ sơ nguồn củ: cây trồng hay thu hái tự nhiên, vùng trồng, cách thu mua và ghi lô.
- Tài liệu cho thấy sâm thổ hào được dùng làm thực phẩm ở Việt Nam, như cách dân gian nấu ăn, pha trà, các tài liệu đã công bố.
- Quy trình xử lý khiếu nại và thu hồi nếu một lô có vấn đề sau khi đã bán.
Cơ sở chuẩn bị sẵn những tài liệu này bằng tiếng Anh sẽ được nhà nhập khẩu ưu tiên, vì họ tiết kiệm được nhiều tuần làm việc. Nếu có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo HACCP hoặc tương đương, hãy đưa vào bộ tài liệu; người Mỹ đọc ngôn ngữ đó quen hơn.
Cửa thực phẩm bổ sung và hồ sơ nguyên liệu dinh dưỡng mới
Luật thực phẩm bổ sung của Mỹ năm 1994 chia nguyên liệu thành hai nhóm: nguyên liệu đã được bán ở Mỹ như thực phẩm bổ sung trước mốc tháng 10 năm 1994, và nguyên liệu mới sau mốc đó. Với nguyên liệu mới, nhà sản xuất hoặc nhà phân phối thường phải gửi thông báo kèm bằng chứng an toàn cho cơ quan quản lý một khoảng thời gian trước khi bán, trừ một số trường hợp nguyên liệu đã có mặt trong chuỗi thực phẩm dưới dạng không bị biến đổi hoá học.
Sâm thổ hào là cây ít người Mỹ biết. Khả năng tìm được bằng chứng nó đã được bán như thực phẩm bổ sung ở Mỹ trước năm 1994 là thấp, nên cơ sở nên giả định sẽ phải chứng minh tình trạng của nguyên liệu nếu chọn cửa này. Một hồ sơ an toàn bài bản cần tài liệu khoa học về thành phần, độc tính, lịch sử sử dụng; chi phí và thời gian vượt sức phần lớn cơ sở nhỏ ở Việt Nam.
Vì vậy, với cơ sở mới đi Mỹ, lời khuyên phổ biến là bắt đầu bằng thực phẩm thông thường ở dạng truyền thống, để thị trường và nhà nhập khẩu quen với sản phẩm. Khi có đối tác lớn ở Mỹ muốn làm thực phẩm bổ sung, phần hồ sơ nguyên liệu mới nên do bên có năng lực pháp lý ở Mỹ chủ trì, cơ sở Việt Nam cung cấp dữ liệu sản xuất và kiểm nghiệm.
Một lưu ý nữa: chuyển một sản phẩm đang bán như trà sang dạng viên nang không chỉ là đổi bao bì. Nó đổi cả khung luật, đổi tiêu chuẩn thực hành sản xuất áp cho cơ sở đóng viên, và có thể đổi cả hồ sơ phải nộp.
Tên gọi trên nhãn: vì sao không được ghi ginseng
Luật Mỹ giới hạn chữ ginseng. Từ đạo luật nông nghiệp năm 2002, chữ ginseng trên nhãn và quảng cáo thực phẩm ở Mỹ chỉ được dùng cho cây thuộc chi Panax. Sâm thổ hào thuộc chi Abelmoschus, họ Bông, nên ghi "Bo Chinh ginseng" hay "Vietnamese ginseng" lên nhãn bán ở Mỹ là ghi sai, hàng có thể bị coi là ghi nhãn sai lệch. Trường hợp tương tự từng xảy ra với một loại cây khác hay được gọi là "sâm Siberia", nay phải bán dưới tên khác.
Ghi tên thường gọi và tên khoa học. Cách an toàn là dùng một tên thường gọi mô tả đúng, như rễ cây Abelmoschus sagittifolius, kèm tên khoa học đầy đủ. Với thực phẩm bổ sung, Mỹ có quy định về tên thường gọi của thực vật trong danh sách thành phần, gắn với một tài liệu tham chiếu tên cây thương mại; cây không có trong tài liệu đó thường được ghi bằng tên khoa học. Bạn cần nhờ nhà nhập khẩu kiểm cách ghi cụ thể.
Tên tiếng Việt vẫn có chỗ. Có thể ghi "Sâm Bố Chính" như tên tiếng Việt cho cộng đồng người Việt nhận ra, miễn tên tiếng Anh chính trên mặt nhãn không gây hiểu lầm. Tránh dịch chữ "sâm" thành ginseng ở bất kỳ đâu trên bao bì, kể cả mặt sau.
Kiểm cả tài liệu bán hàng. Quy định về tên áp cho cả quảng cáo, trang bán hàng, mô tả trên sàn. Một tờ giới thiệu ghi ginseng có thể làm hỏng một bộ nhãn đã làm đúng.
Nhãn bán lẻ ở Mỹ: hai cửa khác nhau những gì
Bảng dưới tóm các khác biệt chính về nhãn giữa hai cửa. Đây là nguyên lý chung; định dạng, cỡ chữ và trường hợp miễn trừ phải kiểm theo quy định hiện hành:
| Phần nhãn | Thực phẩm thông thường | Thực phẩm bổ sung |
|---|---|---|
| Tên sản phẩm | Tên thường gọi mô tả đúng, ví dụ trà rễ cây | Tên sản phẩm kèm cụm từ cho biết đây là thực phẩm bổ sung |
| Bảng thông tin | Bảng thông tin dinh dưỡng, có trường hợp được miễn với hàng gần như không có giá trị dinh dưỡng như trà | Bảng thông tin thực phẩm bổ sung, ghi lượng mỗi khẩu phần và bộ phận cây |
| Thành phần | Danh sách thành phần theo thứ tự khối lượng giảm dần | Thành phần thực vật ghi tên và bộ phận dùng, phần còn lại ghi riêng |
| Khối lượng tịnh | Ghi cả đơn vị hệ mét và đơn vị Mỹ | Tương tự |
| Lời nói về tác dụng | Hạn chế; không được nói phòng, chữa bệnh | Được nói về cấu trúc, chức năng cơ thể khi có căn cứ, kèm câu miễn trừ bắt buộc và thông báo cho cơ quan quản lý |
| Thông tin khác | Tên và địa chỉ bên chịu trách nhiệm, xuất xứ, chất gây dị ứng nếu có | Tương tự, cộng thông tin liên hệ để báo phản ứng bất lợi theo quy định |
Chi tiết dễ quên là nhãn ghi xuất xứ Việt Nam bằng tiếng Anh và tên bên chịu trách nhiệm ở Mỹ. Nhãn phụ dán đè lên nhãn tiếng Việt được chấp nhận ở nhiều trường hợp, nhưng phải dán chắc và không che thông tin bắt buộc khác.
Dạng nào khó hơn: củ tươi, nước sâm đóng chai, rượu
Nước sâm đóng chai. Đồ uống ít axit đóng kín, bảo quản ở nhiệt độ thường, ở Mỹ thường thuộc nhóm thực phẩm đóng hộp ít axit hoặc đã axit hoá. Cơ sở sản xuất nhóm này thường phải đăng ký riêng và nộp quy trình xử lý nhiệt cho từng sản phẩm, quy trình do người có chuyên môn về xử lý nhiệt xây dựng. Đây là rào lớn với cơ sở nhỏ; nhiều nơi chọn không xuất dạng này.
Củ tươi. Củ tươi là sản phẩm thực vật sống, chịu thêm quy định kiểm dịch thực vật của Mỹ, ngoài luật thực phẩm. Nhiều loại rễ củ tươi chỉ được nhập khi đã có đánh giá rủi ro dịch hại và điều kiện nhập cụ thể cho nước xuất xứ. Phải hỏi nhà nhập khẩu xem sâm thổ hào tươi từ Việt Nam có được phép không trước khi tính.
Rượu ngâm sâm. Đồ uống có cồn nhập vào Mỹ chịu thêm cơ quan quản lý rượu và thuế, cần nhà nhập khẩu có giấy phép rượu, nhãn phải được duyệt theo thủ tục riêng. Vật thể ngâm trong chai còn có thể bị hỏi về kiểm dịch và an toàn. Không phải dòng hàng cho lô đầu.
Lát khô, bột, trà túi lọc. Đây là ba dạng ít rào nhất, miễn là đã khô kỹ, đóng gói kín và đạt chỉ tiêu vi sinh, kim loại nặng.
Trình tự chuẩn bị cho lô đầu tiên sang Mỹ
Một trình tự gợi ý cho cơ sở nhỏ đi dạng trà túi lọc hoặc lát khô:
- Tìm nhà nhập khẩu ở Mỹ trước, ưu tiên bên đã nhập thảo mộc châu Á, vì họ là người chịu trách nhiệm pháp lý khi hàng vào.
- Cùng nhà nhập khẩu xác định sản phẩm đi cửa thực phẩm thông thường, ghi lại lý do.
- Đăng ký cơ sở với cơ quan quản lý thực phẩm Mỹ, chỉ định đại diện tại Mỹ, ghi nhớ chu kỳ gia hạn.
- Lập bộ tài liệu mối nguy và biện pháp kiểm soát bằng tiếng Anh, kèm phiếu kiểm nghiệm lô mẫu.
- Thiết kế nhãn tiếng Anh không có chữ ginseng, nhờ nhà nhập khẩu hoặc người am hiểu luật nhãn Mỹ đọc lại.
- Kiểm lời giới thiệu trên mọi tài liệu bán hàng để loại các câu nói về bệnh.
- Giao lô nhỏ, theo dõi khâu thông báo trước lô hàng và kiểm tra tại cảng, ghi lại mọi câu hỏi phát sinh.
Nếu đến bước hai mà nhà nhập khẩu muốn đi cửa thực phẩm bổ sung ngay, hãy hỏi kỹ ai lo hồ sơ nguyên liệu mới và ai chịu chi phí, trước khi sản xuất hàng.
Câu hỏi thường gặp
Có được ghi "Vietnamese ginseng" lên bao bì bán ở Mỹ không?
Không nên. Luật Mỹ chỉ cho dùng chữ ginseng cho các cây chi Panax, còn sâm thổ hào thuộc chi Abelmoschus. Ghi như vậy có thể khiến hàng bị coi là ghi nhãn sai lệch. Nên dùng tên mô tả bằng tiếng Anh kèm tên khoa học, và có thể giữ tên tiếng Việt cho người Việt nhận ra.
Trà túi lọc sâm thổ hào có bắt buộc bảng thông tin dinh dưỡng không?
Một số thực phẩm gần như không có giá trị dinh dưỡng đáng kể, như trà thảo mộc, có thể được miễn bảng này, nhưng việc miễn mất đi nếu nhãn có lời nói về dinh dưỡng. Điều kiện miễn cụ thể cần kiểm theo quy định hiện hành hoặc hỏi nhà nhập khẩu.
Cơ sở hộ kinh doanh nhỏ có đăng ký với cơ quan quản lý thực phẩm Mỹ được không?
Việc đăng ký gắn với cơ sở sản xuất, chế biến, đóng gói hoặc lưu kho thực phẩm cho thị trường Mỹ, không phụ thuộc quy mô. Cơ sở cần một đại diện tại Mỹ. Tư cách pháp lý trong nước phù hợp để ký hợp đồng ngoại thương thì nên hỏi kế toán, luật sư.
Bán sâm thổ hào dạng viên nang sang Mỹ có được không?
Về nguyên tắc có thể, nhưng viên nang thường được coi là thực phẩm bổ sung, và với một nguyên liệu nhiều khả năng chưa được bán ở Mỹ trước năm 1994 thì thường phải có hồ sơ an toàn gửi trước khi bán. Đây là việc nên để đối tác có năng lực pháp lý ở Mỹ chủ trì.
Nhà nhập khẩu đòi phiếu kiểm nghiệm ở phòng thử nghiệm nào?
Thường họ chấp nhận phòng thử nghiệm được công nhận theo tiêu chuẩn năng lực phòng thử nghiệm quốc tế, có phạm vi công nhận phủ các chỉ tiêu cần kiểm. Một số nhà nhập khẩu chỉ định phòng cụ thể hoặc tự kiểm lại khi hàng tới. Nên thống nhất trước khi gửi mẫu.
Hàng bị giữ ở cảng Mỹ thì ai xử lý?
Nhà nhập khẩu hoặc đại lý của họ là bên làm việc với cơ quan Mỹ, còn cơ sở Việt Nam cung cấp giấy tờ, giải trình kỹ thuật. Hợp đồng nên ghi rõ chi phí lưu kho, kiểm lại, tái xuất hoặc tiêu huỷ do bên nào chịu trong từng trường hợp.