Mỹ phẩm có sâm Bố Chính chỉ được giới thiệu với những công dụng của mỹ phẩm, như làm sạch, làm mềm, giữ ẩm, tạo cảm giác dễ chịu, và mọi công dụng nêu ra phải khớp với phiếu công bố và có căn cứ trong hồ sơ thông tin sản phẩm. Những lời như trị mụn, trị nám, chữa rụng tóc, kích thích mọc tóc, tái tạo tế bào là lời của thuốc, không dùng cho mỹ phẩm. Đây là nguyên tắc chung của khung quản lý mỹ phẩm ASEAN mà Việt Nam áp dụng.
Vấn đề ở sản phẩm từ sâm là chữ "sâm" tự gợi liên tưởng tới bồi bổ, chữa bệnh, khiến người bán dễ trượt sang hứa hẹn. Bài này giúp cơ sở viết nhãn, bài đăng, kịch bản livestream cho đúng. Nội dung theo nguyên lý; quy định cụ thể của Luật Quảng cáo, các văn bản về mỹ phẩm và hướng dẫn công dụng mỹ phẩm ASEAN bạn kiểm bản hiện hành.
Vì sao mỹ phẩm không được nói công dụng như thuốc
Ranh giới giữa mỹ phẩm và thuốc nằm ở mục đích. Mỹ phẩm tác động lên bề ngoài cơ thể để làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo, bảo vệ, giữ ở điều kiện tốt. Thuốc dùng để phòng, chữa, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý. Khi lời giới thiệu nói sản phẩm chữa được một tình trạng da hay tóc, sản phẩm bị đặt vào vị trí của thuốc, trong khi nó chỉ được đánh giá và quản lý như mỹ phẩm.
Hệ quả không chỉ là bị phạt. Người dùng có vấn đề da thật sự, như mụn viêm, viêm da, rụng tóc bất thường, có thể trì hoãn đi khám vì tin vào lời quảng cáo. Với sản phẩm làm từ dược liệu như sâm, niềm tin này càng mạnh vì người Việt quen nghĩ thảo dược là lành và có tác dụng.
Vì vậy nguyên tắc an toàn cho người bán là: sản phẩm làm được gì thì nói đúng cái đó ở ngôn ngữ của mỹ phẩm; tình trạng nào là bệnh thì khuyên người dùng hỏi bác sĩ da liễu. Câu chuyện sâm Bố Chính chỉ nên đứng ở vai nguyên liệu, nơi trồng, cách chọn củ, không phải ở vai thần dược.
Câu nên tránh và cách viết lại
Bảng dưới không phải danh mục chữ được duyệt sẵn; mọi lời ghi vẫn phải khớp phiếu công bố và có căn cứ. Nó cho thấy hướng viết lại từ ngôn ngữ thuốc sang ngôn ngữ mỹ phẩm:
| Câu dễ vi phạm | Vì sao có vấn đề | Hướng viết theo mỹ phẩm |
|---|---|---|
| Trị mụn, hết mụn sau một tuần | Công dụng điều trị, hứa kết quả | Làm sạch dầu thừa và bụi bẩn trên da |
| Trị nám, mờ tàn nhang | Điều trị tình trạng sắc tố | Mô tả cảm quan, cảm giác da sau khi dùng |
| Chống rụng tóc, kích thích mọc tóc | Tác động lên chức năng sinh lý của nang tóc | Làm sạch da đầu, giúp tóc mềm, dễ chải |
| Tái tạo tế bào, thải độc da | Lời sinh lý không có căn cứ cho mỹ phẩm | Giữ ẩm, làm mềm bề mặt da |
| Lành tính tuyệt đối, ai dùng cũng được | Không mỹ phẩm nào an toàn cho mọi người | Khuyên thử trên vùng da nhỏ trước khi dùng |
| Tinh chất sâm quý bồi bổ da | Gợi công dụng bồi bổ của sâm | Có thành phần từ củ sâm Bố Chính |
Chú ý cả những lời không nằm trên nhãn mà nằm ở phần bình luận, tin nhắn trả lời khách. Một nhân viên trả lời "dùng đều là hết mụn chị nhé" có giá trị như lời quảng cáo của thương hiệu.
Những lời ngầm hiểu là công dụng thuốc
Có những câu không nhắc tên bệnh nhưng vẫn khiến người đọc hiểu sản phẩm là thuốc. Các dạng hay gặp:
- Hashtag và tên sản phẩm chứa tên tình trạng da: mụn, nám, chàm, vảy nến.
- Hình ảnh phòng khám, áo blouse, dụng cụ y tế đi kèm sản phẩm.
- Câu "được bác sĩ khuyên dùng" khi không có căn cứ, hoặc mượn danh nghề y.
- Lời "thay thế thuốc bôi", "không cần đi khám".
- Mô tả cơ chế sinh học như "đi sâu vào trung bì", "kích hoạt collagen" khi hồ sơ không có dữ liệu.
- Nhắc tới các tác dụng y học dân gian của sâm rồi để người đọc tự suy ra sản phẩm có tác dụng đó.
Kiểm tra nhanh: đọc bài đăng cho một người không biết gì về sản phẩm, hỏi họ nghĩ sản phẩm dùng để làm gì. Nếu câu trả lời là "để chữa", bài đang sai hướng dù không có chữ nào bị cấm rõ ràng.
Thiên nhiên, không hoá chất, không chất bảo quản: ba lời dễ sai
"Không hoá chất". Mọi thứ, kể cả nước và chất nhầy trong củ sâm, đều là hoá chất. Lời này sai về khoa học và gây hiểu nhầm rằng các thành phần khác là độc. Nên bỏ hẳn.
"Không chất bảo quản". Mỹ phẩm chứa nước làm từ dịch sâm gần như luôn cần hệ bảo quản để không nhiễm vi sinh. Nếu sản phẩm thật sự không có chất bảo quản, nó cần cách khác để an toàn, như dạng khô hay bao bì đặc biệt, và lời ghi phải có căn cứ. Ghi sai lời này là gây hiểu nhầm.
"Thiên nhiên". Có thành phần từ thực vật không biến cả sản phẩm thành thiên nhiên. Nếu dùng chữ này, nên nói rõ phần nào có nguồn gốc thực vật, ví dụ "có thành phần từ củ sâm Bố Chính", thay vì gắn nhãn chung cho cả sản phẩm.
"Hữu cơ". Chữ này gắn với chứng nhận hữu cơ cụ thể. Không có chứng nhận thì không dùng, kể cả khi vườn sâm của bạn không phun thuốc.
Quảng cáo trên mạng xã hội, livestream và qua người có ảnh hưởng
Nội dung quảng cáo mỹ phẩm phải phù hợp với phiếu công bố, và trách nhiệm không đổi khi kênh đổi. Bài đăng trên trang của cơ sở, kịch bản livestream, video ngắn, bài của người có ảnh hưởng được thuê đều là quảng cáo cho sản phẩm. Luật Quảng cáo đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó có quy định về người chuyển tải sản phẩm quảng cáo trên mạng; bạn kiểm văn bản hiện hành về nghĩa vụ của cả người thuê lẫn người nói.
Khi thuê người có ảnh hưởng, hãy đưa cho họ một bản thông tin sản phẩm gồm những gì được nói, những gì không được nói, kèm phiếu công bố. Duyệt kịch bản trước khi quay. Người nói có thói quen dùng từ mạnh để thu hút người xem, và câu "dùng ba ngày hết mụn" bật ra trong lúc livestream vẫn là lời quảng cáo của sản phẩm bạn.
Livestream có rủi ro riêng vì nói trực tiếp, không sửa được. Nên chuẩn bị sẵn câu trả lời cho các câu hỏi hay gặp như "có trị mụn không", "bầu dùng được không", để người bán không phải ứng biến. Ghi lại buổi phát để rà soát sau, và sửa kịch bản cho buổi tiếp theo nếu phát hiện câu sai.
Quy trình duyệt nội dung trước khi đăng
Một quy trình ngắn, làm đều đặn, giúp tránh phần lớn lỗi. Có thể áp dụng cho nhãn, bài đăng, kịch bản video:
- Đặt phiếu công bố và bảng công dụng có căn cứ trong hồ sơ cạnh bản nháp nội dung.
- Gạch dưới mọi câu nói sản phẩm làm được gì; đối chiếu từng câu với phiếu công bố.
- Tìm và loại tên bệnh, tình trạng da, từ chỉ cơ chế sinh học, lời hứa thời gian có kết quả.
- Rà hình ảnh: ảnh trước – sau, hình y tế, hình trẻ em dùng sản phẩm không phù hợp.
- Thêm câu khuyên thử trên vùng da nhỏ và ngừng dùng khi kích ứng nếu nội dung dài.
- Người duyệt thứ hai đọc lại, ký tên và ghi ngày; lưu bản đã đăng.
Lưu trữ nội dung đã đăng giúp bạn trả lời khi cơ quan kiểm tra hỏi, và giúp nhân viên mới học cách viết đúng từ những bài đã được duyệt.
Ảnh trước – sau và lời kể của khách hàng
Ảnh trước – sau là cách quảng cáo mạnh nhất trong ngành làm đẹp, và cũng là chỗ rủi ro nhất. Ảnh chụp ở ánh sáng khác, góc khác, có trang điểm hay chỉnh sửa tạo ra khác biệt không do sản phẩm. Với mỹ phẩm, ảnh cho thấy tình trạng da như mụn, thâm, nám biến mất là đang ngầm nói công dụng điều trị. Cách an toàn là không dùng dạng ảnh này cho mỹ phẩm sâm.
Lời kể của khách hàng cũng chịu cùng nguyên tắc: thương hiệu chia sẻ lại lời khách thì lời đó trở thành lời quảng cáo của thương hiệu. Khách viết "dùng hết mụn", bạn không nên đăng lại, dù đó là cảm nhận thật của họ. Có thể chia sẻ những phản hồi về cảm giác dùng, mùi, độ sánh, cách đóng gói.
Khi khách nhắn hỏi sản phẩm có trị được tình trạng da cụ thể không, câu trả lời trung thực là: đây là mỹ phẩm làm sạch, giữ ẩm, không phải sản phẩm điều trị; nếu tình trạng kéo dài hoặc nặng lên, nên gặp bác sĩ da liễu. Câu trả lời này có thể làm mất một đơn hàng, nhưng giữ được uy tín và tránh rủi ro cho cả hai bên.
Tên sản phẩm, hình vẽ và bao bì cũng đang nói thay bạn
Nhiều cơ sở rà rất kỹ đoạn mô tả nhưng quên rằng tên sản phẩm và hình trên hộp cũng là thông tin gửi tới người mua. Một lọ kem đặt tên có chữ "trị", "liệu", "phục hồi", hay một hộp xà phòng in hình giọt thuốc, ống tiêm, chữ thập y tế, đều khiến người xem hiểu sản phẩm có tác dụng chữa trị trước khi họ đọc tới dòng chữ nào. Khi cơ quan quản lý xem xét, toàn bộ cách trình bày được nhìn cùng nhau, không chỉ câu chữ.
Tên nên mô tả đúng loại sản phẩm và nguyên liệu: sữa rửa mặt có thành phần từ sâm Bố Chính, xà phòng thủ công có chất nhầy sâm, mặt nạ đất sét phối bột sâm. Nếu muốn một tên thương hiệu riêng cho dễ nhớ, đặt nó cạnh tên loại sản phẩm, và kiểm tên đó không chứa từ gợi công dụng điều trị. Tên đã in lên hàng nghìn hộp thì đổi rất tốn, nên đây là chỗ đáng rà trước nhất.
Hình ảnh cũng vậy. Ảnh củ sâm, ruộng sâm, bàn tay người làm là những hình kể đúng câu chuyện nguyên liệu. Hình làn da trước và sau, hình người đang bôi lên vết thâm, hình phòng khám thì không. Với sản phẩm bán qua sàn, ảnh đại diện và ảnh phụ thường được người thiết kế làm nhanh, nên cần đưa vào cùng quy trình duyệt như bài đăng. Một lần rà toàn bộ gian hàng mỗi quý giúp phát hiện những ảnh cũ do người trước để lại.
Câu hỏi thường gặp
Có được nói mỹ phẩm sâm Bố Chính giúp da mịn màng không?
Mô tả cảm giác da mềm, mịn sau khi dùng thuộc ngôn ngữ mỹ phẩm, nhưng vẫn phải khớp với phiếu công bố và có căn cứ trong hồ sơ. Tránh gắn thời gian và mức độ như mịn sau ba ngày, mịn như da em bé. Ghi đơn giản, không phóng đại.
Dầu gội có sâm có được ghi giúp tóc chắc khoẻ không?
Lời về tóc cần cẩn trọng vì dễ trượt sang công dụng chống rụng, kích thích mọc tóc, là công dụng của thuốc. Những mô tả như làm sạch da đầu, tóc mềm, dễ chải an toàn hơn. Bất cứ lời nào về độ chắc khoẻ phải có căn cứ trong hồ sơ.
Có được viết sâm Bố Chính dùng trong y học dân gian lên trang bán mỹ phẩm không?
Nói về lịch sử, nơi trồng của cây thì được, nhưng đặt cạnh mỹ phẩm các tác dụng chữa bệnh dân gian sẽ khiến người đọc hiểu sản phẩm có tác dụng đó. Nên tách phần câu chuyện cây sâm khỏi phần mô tả công dụng sản phẩm, và không nhắc tác dụng chữa bệnh.
Thuê người nổi tiếng nói sai công dụng thì ai chịu trách nhiệm?
Theo hướng của pháp luật quảng cáo, cả người kinh doanh sản phẩm lẫn người chuyển tải quảng cáo đều có nghĩa vụ. Thương hiệu khó thoát trách nhiệm bằng cách nói là người nổi tiếng tự nói. Duyệt kịch bản và lưu bằng chứng duyệt là cách bảo vệ cơ sở.
Mỹ phẩm sâm có được quảng cáo dùng cho trẻ em và phụ nữ mang thai không?
Chỉ khi sản phẩm được thiết kế, đánh giá an toàn cho đối tượng đó và hồ sơ có căn cứ. Phần lớn sản phẩm của cơ sở nhỏ không có dữ liệu này. An toàn hơn là không nhắm tới các nhóm này và khuyên hỏi ý kiến bác sĩ khi khách hỏi.
Ghi "dịu nhẹ" trên nhãn có bị coi là sai không?
Dịu nhẹ là lời mỹ phẩm thường dùng, nhưng vẫn cần căn cứ, ví dụ dữ liệu đánh giá kích ứng trong hồ sơ. Không có căn cứ thì nên mô tả cụ thể hơn như không có hương liệu, nếu đúng như vậy. Tránh biến dịu nhẹ thành lời an toàn tuyệt đối.